Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2026 – zadanie 11

Matura rozszerzona · 2026 · Maj · stereometria · 4 punkty

W ostrosłupie prawidłowym trójkątnym $ABCS$ podstawa $ABC$ jest trójkątem równobocznym. Długość okręgu opisanego na podstawie $ABC$ jest równa $6\sqrt{2}\pi$, a cosinus kąta między krawędziami bocznymi $SB$ i $SC$ jest równy $\frac{5}{9}$.

Oblicz długość krawędzi podstawy $ABC$ oraz cosinus kąta między ścianami bocznymi $SAC$ i $SBC$ tego ostrosłupa.

Odpowiedź (klucz CKE)
$a=3\sqrt{6}$, $\cos(\beta)=\frac{5}{14}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Długość okręgu opisanego na trójkącie równobocznym o boku $a$ wynosi $L = 2\pi R$, gdzie $R = \frac{a\sqrt{3}}{3}$ jest promieniem okręgu opisanego. Mamy $L = 6\sqrt{2}\pi$, więc $2\pi \cdot \frac{a\sqrt{3}}{3} = 6\sqrt{2}\pi$. Dzieląc obie strony przez $2\pi$: $\frac{a\sqrt{3}}{3} = 3\sqrt{2}$, stąd $a\sqrt{3} = 9\sqrt{2}$, więc $a = \frac{9\sqrt{2}}{\sqrt{3}} = 3\sqrt{6}$.

Wprowadźmy układ współrzędnych: umieśćmy podstawę $ABC$ w płaszczyźnie $z=0$, z $A=(0,0,0)$, $B=(a,0,0)$, $C=\left(\frac{a}{2},\frac{a\sqrt{3}}{2},0\right)$. Środek podstawy $O$ to środek okręgu opisanego: $O=\left(\frac{a}{2},\frac{a\sqrt{3}}{6},0\right)$. Wysokość ostrosłupa $H=|OS|$ jest nieznana.

Wierzchołek $S$ leży na prostej prostopadłej do podstawy przez $O$, więc $S=\left(\frac{a}{2},\frac{a\sqrt{3}}{6},H\right)$. Mamy dane $\cos\angle(SB,SC)=\frac{5}{9}$. Wektory $\overrightarrow{SB}=B-S=\left(\frac{a}{2},-\frac{a\sqrt{3}}{6},-H\right)$ i $\overrightarrow{SC}=C-S=\left(0,\frac{a\sqrt{3}}{3},-H\right)$. Ich iloczyn skalarny: $\overrightarrow{SB}\cdot\overrightarrow{SC}=0\cdot\frac{a}{2}+\left(-\frac{a\sqrt{3}}{6}\right)\cdot\frac{a\sqrt{3}}{3}+(-H)\cdot(-H)=-\frac{a^2}{6}+H^2$. Długości: $|\overrightarrow{SB}|=\sqrt{\left(\frac{a}{2}\right)^2+\left(\frac{a\sqrt{3}}{6}\right)^2+H^2}=\sqrt{\frac{a^2}{4}+\frac{a^2}{12}+H^2}=\sqrt{\frac{a^2}{3}+H^2}$, podobnie $|\overrightarrow{SC}|=\sqrt{\left(\frac{a\sqrt{3}}{3}\right)^2+H^2}=\sqrt{\frac{a^2}{3}+H^2}$. Zatem $\cos\angle(SB,SC)=\frac{-\frac{a^2}{6}+H^2}{\frac{a^2}{3}+H^2}=\frac{5}{9}$.

Podstawiamy $a=3\sqrt{6}$, więc $a^2=54$. Równanie: $\frac{-\frac{54}{6}+H^2}{\frac{54}{3}+H^2}=\frac{-9+H^2}{18+H^2}=\frac{5}{9}$. Mnożymy na krzyż: $9(-9+H^2)=5(18+H^2)$, czyli $-81+9H^2=90+5H^2$, stąd $4H^2=171$, więc $H^2=\frac{171}{4}$, $H=\frac{\sqrt{171}}{2}=\frac{3\sqrt{19}}{2}$.

Chcemy $\cos\beta$, gdzie $\beta$ to kąt między ścianami bocznymi $SAC$ i $SBC$. Ściany te mają wspólną krawędź $SC$. W trójkątach $SAC$ i $SBC$ opuszczamy wysokości z $A$ i $B$ na $SC$ – ich podstopy to $E$ i $F$. Kąt między ścianami to kąt między tymi wysokościami (lub ich przedłużeniami). Można go znaleźć z twierdzenia cosinusów w trójkącie $ABE$ (gdzie $E$ i $F$ to spodki wysokości z $A$ i $B$ na $SC$), ale wygodniej użyć wzoru na cosinus kąta między płaszczyznami: $\cos\beta = \frac{|\overrightarrow{n_1}\cdot\overrightarrow{n_2}|}{|\overrightarrow{n_1}||\overrightarrow{n_2}|}$, gdzie wektory normalne do ścian $SAC$ i $SBC$.

Ściana $SAC$: punkty $S$, $A$, $C$. Wektor normalny $\overrightarrow{n_1}=\overrightarrow{SA}\times\overrightarrow{SC}$. $\overrightarrow{SA}=A-S=\left(-\frac{a}{2},-\frac{a\sqrt{3}}{6},-H\right)$, $\overrightarrow{SC}=\left(0,\frac{a\sqrt{3}}{3},-H\right)$. Obliczamy iloczyn wektorowy: $\overrightarrow{n_1}=\begin{vmatrix}\mathbf{i}&\mathbf{j}&\mathbf{k}\\-\frac{a}{2}&-\frac{a\sqrt{3}}{6}&-H\\0&\frac{a\sqrt{3}}{3}&-H\end{vmatrix}=\mathbf{i}\left(\left(-\frac{a\sqrt{3}}{6}\right)(-H)-(-H)\left(\frac{a\sqrt{3}}{3}\right)\right)-\mathbf{j}\left((-\frac{a}{2})(-H)-(-H)\cdot0\right)+\mathbf{k}\left((-\frac{a}{2})\left(\frac{a\sqrt{3}}{3}\right)-0\cdot\left(-\frac{a\sqrt{3}}{6}\right)\right)=\mathbf{i}\left(\frac{aH\sqrt{3}}{6}+\frac{aH\sqrt{3}}{3}\right)-\mathbf{j}\left(\frac{aH}{2}\right)+\mathbf{k}\left(-\frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)=\left(\frac{aH\sqrt{3}}{2}, -\frac{aH}{2}, -\frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)$.

Ściana $SBC$: punkty $S$, $B$, $C$. $\overrightarrow{SB}=\left(\frac{a}{2},-\frac{a\sqrt{3}}{6},-H\right)$, $\overrightarrow{SC}=\left(0,\frac{a\sqrt{3}}{3},-H\right)$. Wektor normalny $\overrightarrow{n_2}=\overrightarrow{SB}\times\overrightarrow{SC}=\begin{vmatrix}\mathbf{i}&\mathbf{j}&\mathbf{k}\\\frac{a}{2}&-\frac{a\sqrt{3}}{6}&-H\\0&\frac{a\sqrt{3}}{3}&-H\end{vmatrix}=\mathbf{i}\left(\left(-\frac{a\sqrt{3}}{6}\right)(-H)-(-H)\left(\frac{a\sqrt{3}}{3}\right)\right)-\mathbf{j}\left(\frac{a}{2}(-H)-(-H)\cdot0\right)+\mathbf{k}\left(\frac{a}{2}\cdot\frac{a\sqrt{3}}{3}-0\cdot\left(-\frac{a\sqrt{3}}{6}\right)\right)=\left(\frac{aH\sqrt{3}}{6}+\frac{aH\sqrt{3}}{3}, -\left(-\frac{aH}{2}\right), \frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)=\left(\frac{aH\sqrt{3}}{2}, \frac{aH}{2}, \frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)$.

Iloczyn skalarny: $\overrightarrow{n_1}\cdot\overrightarrow{n_2}=\left(\frac{aH\sqrt{3}}{2}\right)\left(\frac{aH\sqrt{3}}{2}\right)+\left(-\frac{aH}{2}\right)\left(\frac{aH}{2}\right)+\left(-\frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)\left(\frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)=\frac{3a^2H^2}{4}-\frac{a^2H^2}{4}-\frac{a^4\cdot3}{36}=\frac{2a^2H^2}{4}-\frac{a^4}{12}=\frac{a^2H^2}{2}-\frac{a^4}{12}$.

Długości: $|\overrightarrow{n_1}|=\sqrt{\left(\frac{aH\sqrt{3}}{2}\right)^2+\left(-\frac{aH}{2}\right)^2+\left(-\frac{a^2\sqrt{3}}{6}\right)^2}=\sqrt{\frac{3a^2H^2}{4}+\frac{a^2H^2}{4}+\frac{a^4\cdot3}{36}}=\sqrt{a^2H^2+\frac{a^4}{12}}$. Podobnie $|\overrightarrow{n_2}|=\sqrt{\frac{3a^2H^2}{4}+\frac{a^2H^2}{4}+\frac{a^4\cdot3}{36}}=\sqrt{a^2H^2+\frac{a^4}{12}}$.

Zatem $\cos\beta=\frac{|\overrightarrow{n_1}\cdot\overrightarrow{n_2}|}{|\overrightarrow{n_1}||\overrightarrow{n_2}|}=\frac{\left|\frac{a^2H^2}{2}-\frac{a^4}{12}\right|}{a^2H^2+\frac{a^4}{12}}$. Podstawiamy $a^2=54$, $H^2=\frac{171}{4}$. Obliczamy: $\frac{a^2H^2}{2}=\frac{54\cdot\frac{171}{4}}{2}=\frac{54\cdot171}{8}=\frac{9234}{8}=1154.25$, $\frac{a^4}{12}=\frac{54^2}{12}=\frac{2916}{12}=243$. Licznik: $\left|1154.25-243\right|=911.25=\frac{3645}{4}$. Mianownik: $a^2H^2+\frac{a^4}{12}=54\cdot\frac{171}{4}+243=\frac{9234}{4}+243=2308.5+243=2551.5=\frac{5103}{2}$. Zatem $\cos\beta=\frac{3645/4}{5103/2}=\frac{3645}{4}\cdot\frac{2}{5103}=\frac{7290}{20412}=\frac{5}{14}$ (uproszczenie: dzieląc licznik i mianownik przez 1458).

Odpowiedź: Długość krawędzi podstawy $a=3\sqrt{6}$, cosinus kąta między ścianami bocznymi $\cos\beta=\frac{5}{14}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2026 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona