W trzywyrazowym ciągu geometrycznym $(a_1,a_2,a_3)$ spełniona jest równość $$a_1+a_2+a_3=\frac{21}{4}.$$ Wyrazy $a_1$, $a_2$, $a_3$ są – odpowiednio – czwartym, drugim i pierwszym wyrazem rosnącego ciągu arytmetycznego. Oblicz $a_1$.
Matura rozszerzona – maj 2020 – zadanie 10
Matura rozszerzona · 2020 · Maj · ciągi · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Niech ciąg geometryczny ma wyrazy $a_1$, $a_2$, $a_3$ i iloraz $q$, więc $a_2 = a_1 q$, $a_3 = a_1 q^2$. Z warunku sumy mamy $a_1 + a_1 q + a_1 q^2 = \frac{21}{4}$, czyli $a_1(1 + q + q^2) = \frac{21}{4}$.
Niech ciąg arytmetyczny ma różnicę $r \gt 0$ (bo jest rosnący). Zgodnie z treścią: $a_1$ jest czwartym wyrazem ciągu arytmetycznego, $a_2$ drugim, $a_3$ pierwszym. Jeśli pierwszy wyraz ciągu arytmetycznego oznaczymy przez $b_1$, to $b_1 = a_3$, $b_2 = a_2$, $b_4 = a_1$. W ciągu arytmetycznym $b_n = b_1 + (n-1)r$, więc $b_2 = b_1 + r = a_3 + r = a_2$ oraz $b_4 = b_1 + 3r = a_3 + 3r = a_1$.
Z równości $a_3 + r = a_2$ i $a_3 + 3r = a_1$ wyznaczamy różnicę $r$. Odejmując pierwsze równanie od drugiego: $(a_3 + 3r) - (a_3 + r) = a_1 - a_2$, czyli $2r = a_1 - a_2$, więc $r = \frac{a_1 - a_2}{2}$.
Podstawiając $r$ do $a_3 + r = a_2$: $a_3 + \frac{a_1 - a_2}{2} = a_2$, czyli $2a_3 + a_1 - a_2 = 2a_2$, więc $a_1 + 2a_3 = 3a_2$.
Wyrażamy wszystko przez $a_1$ i $q$: $a_1 + 2a_1 q^2 = 3a_1 q$. Dzielimy przez $a_1 \neq 0$: $1 + 2q^2 = 3q$, czyli $2q^2 - 3q + 1 = 0$.
Rozwiązujemy równanie kwadratowe: $\Delta = 9 - 8 = 1$, $q_1 = \frac{3-1}{4} = \frac{1}{2}$, $q_2 = \frac{3+1}{4} = 1$. Ciąg geometryczny ma być trzywyrazowy i rosnący? Sprawdzamy: dla $q=1$ ciąg jest stały, ale wtedy ciąg arytmetyczny też byłby stały (bo $a_1 = a_2 = a_3$), ale wtedy $r=0$, a ciąg arytmetyczny ma być rosnący, więc $r\gt 0$, więc $q=1$ odrzucamy. Dla $q = \frac{1}{2}$ ciąg geometryczny jest malejący ($a_1 \gt a_2 \gt a_3$), ale wtedy z warunków ciągu arytmetycznego: $a_1$ jest czwartym wyrazem, $a_3$ pierwszym, więc jeśli ciąg arytmetyczny jest rosnący, to $a_1 \gt a_3$, co jest spełnione. Sprawdzamy monotoniczność ciągu arytmetycznego: $b_1 = a_3$, $b_2 = a_2$, $b_4 = a_1$. Dla $q=\frac{1}{2}$ mamy $a_2 = a_1 q = \frac{1}{2}a_1$, $a_3 = a_1 q^2 = \frac{1}{4}a_1$, więc $a_3 \lt a_2 \lt a_1$, czyli $b_1 = a_3$, $b_2 = a_2$, $b_4 = a_1$ i $b_1 \lt b_2 \lt b_4$, więc ciąg arytmetyczny jest rosnący. Zatem $q = \frac{1}{2}$ jest poprawne.
Podstawiamy $q = \frac{1}{2}$ do równania $a_1(1 + q + q^2) = \frac{21}{4}$: $a_1\left(1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{4}\right) = a_1 \cdot \frac{7}{4} = \frac{21}{4}$, więc $a_1 = 3$.
Odpowiedź: $a_1 = 3$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2020 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona