Podstawą ostrosłupa $ABCDS$ jest prostokąt $ABCD$, którego boki mają długości $|AB|=32$ i $|BC|=18$. Ściany boczne $ABS$ i $CDS$ są trójkątami przystającymi i każda z nich jest nachylona do płaszczyzny podstawy ostrosłupa pod kątem $\alpha$. Ściany boczne $BCS$ i $ADS$ są trójkątami przystającymi i każda z nich jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem $\beta$. Miary kątów $\alpha$ i $\beta$ spełniają warunek $\alpha+\beta=90^\circ$. Oblicz pole powierzchni całkowitej tego ostrosłupa.
Matura rozszerzona – maj 2019 – zadanie 11
Matura rozszerzona · 2019 · Maj · stereometria · 6 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Oznaczmy: AB = 32, BC = 18. Ściany ABS i CDS są przystające i nachylone do podstawy pod kątem α, ściany BCS i ADS są przystające i nachylone do podstawy pod kątem β, przy czym α + β = 90°.
Wysokości ścian bocznych opuszczone z wierzchołka S na krawędzie podstawy: na AB oznaczmy h₁, na BC oznaczmy h₂. Z warunku nachylenia ściany do podstawy: sin α = h₁ / |AS|? Nie, kąt α to kąt między ścianą ABS a podstawą, czyli kąt między wysokością ściany ABS (poprowadzoną z S na AB) a jej rzutem na podstawę. Rzutem wysokości ściany na podstawę jest odległość od spodka wysokości ściany od krawędzi AB do punktu S' (rzutu S na podstawę). Ale łatwiej: pole ściany ABS = (1/2)·AB·h₁. Z drugiej strony, pole to = (pole podstawy ściany) / cos α? Nie, związek: pole ściany = pole jej rzutu na podstawę / cos kąta między nimi. Rzutem ściany ABS na podstawę jest trójkąt ABS'? Nie, rzutem całej ściany ABS na podstawę jest trójkąt ABO, gdzie O jest spodkiem wysokości ostrosłupa? To skomplikowane.
Lepiej: rozważmy trójkąt utworzony przez wysokość ściany bocznej (h₁), jej rzut na podstawę (d₁) i krawędź boczną. Kąt między ścianą a podstawą to kąt między h₁ a d₁. Zatem tg α = (wysokość ostrosłupa H) / d₁? Nie, to nie to.
Oznaczmy: S' rzut S na podstawę. Wysokość ostrosłupa H = SS'. W ścianie ABS: niech E będzie spodkiem wysokości z S na AB (czyli SE = h₁). Wtedy kąt między ścianą ABS a podstawą to kąt między SE a jej rzutem na podstawę, czyli kąt między SE a EE'? Rzutem punktu E na podstawę jest sam E (bo E leży na podstawie). Rzutem odcinka SE na podstawę jest odcinek łączący rzut S (czyli S') z E? Nie, rzutem całej ściany na podstawę jest trójkąt ABS'. Wysokość ściany ABS opuszczona z S na AB ma rzut na podstawę będący odcinkiem łączącym S' z E? Nie, to nieprawda.
Kluczowe: kąt między ścianą boczną a podstawą to kąt między wysokością tej ściany (poprowadzoną z S na odpowiednią krawędź podstawy) a jej rzutem na podstawę. Rzutem wysokości ściany na podstawę jest odcinek łączący spodek tej wysokości na krawędzi z rzutem wierzchołka S na podstawę (czyli z S'). Zatem: w ścianie ABS: wysokość SE (E na AB), rzutem SE na podstawę jest odcinek S'E. Czyli kąt α = ∠(SE, S'E). Podobnie dla ściany BCS: wysokość SF (F na BC), kąt β = ∠(SF, S'F).
Zatem w trójkątach SES' i SFS' mamy: SE = h₁, S'E = d₁, H = SS'. Wtedy sin α = H / h₁? Nie, w trójkącie SES': kąt przy E to α? Oznaczmy: SE jest przeciwprostokątną? Nie, SE to przeciwprostokątna trójkąta prostokątnego SES'? Sprawdźmy: SS' ⊥ podstawie, więc SS' ⊥ S'E i SS' ⊥ SE? Nie, SE leży w ścianie, nie musi być prostopadły do S'E. W trójkącie SES': kąt przy E to kąt między SE a S'E, czyli α. Zatem w tym trójkącie: SS' jest przyprostokątną naprzeciw kąta α? Nie, SS' jest bokiem przeciwległym do kąta przy E? W trójkącie SES': kąty: przy S' to 90° (bo SS'⊥podstawie, więc ⊥ S'E), przy E to α, przy S to 90°-α. Zatem stosunki: sin α = SS' / SE? Tak, bo naprzeciw kąta α leży SS'. Czyli H / h₁ = sin α → h₁ = H / sin α.
Podobnie w ścianie BCS: SF = h₂, kąt β przy F, trójkąt SFS': kąt przy F to β, przy S' = 90°, więc sin β = SS' / SF = H / h₂ → h₂ = H / sin β.
Zauważmy, że S' leży wewnątrz prostokąta. Odległości S' od boków: niech S' ma współrzędne (x,y) względem narożnika A=(0,0), B=(32,0), C=(32,18), D=(0,18). Wtedy odległość S' od AB to y, od BC to 32-x, od CD to 18-y, od AD to x. Ale spodki wysokości ścian: dla ściany ABS wysokość opada na AB w punkcie E, który jest rzutem S' na AB, czyli E=(x,0). Zatem S'E = y. Podobnie dla ściany BCS: F jest rzutem S' na BC, czyli F=(32,y), więc S'F = 32-x.
Z trójkąta SES': tg α = SS' / S'E = H / y. Z trójkąta SFS': tg β = H / (32-x).
Mamy α + β = 90°, więc tg β = tg(90°-α) = ctg α = 1/tg α. Zatem: H/(32-x) = 1/(H/y) = y/H. Stąd H² = y(32-x).
Podobnie rozważając ściany CDS i ADS (przystające odpowiednio do ABS i BCS) otrzymamy symetryczne warunki. Dla ściany CDS: wysokość opada na CD w punkcie G=(x,18), odległość S'G = 18-y, kąt α, więc tg α = H/(18-y). Dla ściany ADS: wysokość opada na AD w punkcie H=(0,y), odległość S'H = x, kąt β, więc tg β = H/x. Z tg β = 1/tg α mamy H/x = 1/(H/(18-y)) = (18-y)/H, czyli H² = x(18-y).
Mamy układ: H² = y(32-x) i H² = x(18-y). Przyrównujemy: y(32-x) = x(18-y) → 32y - xy = 18x - xy → 32y = 18x → x/y = 32/18 = 16/9. Niech x = 16k, y = 9k.
Podstawiając do jednego z równań: H² = y(32-x) = 9k(32-16k) = 9k·16(2-k) = 144k(2-k). Z drugiego: H² = x(18-y) = 16k(18-9k) = 16k·9(2-k) = 144k(2-k) – to samo.
Teraz wyraźmy tg α: tg α = H/y = H/(9k). Ale też tg α = H/(18-y) = H/(18-9k) = H/(9(2-k)). Zatem H/(9k) = H/(9(2-k)) → zakładając H≠0, mamy 1/k = 1/(2-k) → 2-k = k → 2k=2 → k=1. Zatem x=16, y=9.
Wtedy H² = 144·1·(2-1)=144, więc H=12.
Obliczamy wysokości ścian: h₁ = H/sin α, h₂ = H/sin β. Potrzebujemy sin α i sin β. Z tg α = H/y = 12/9 = 4/3. Zatem sin α = 4/5 (bo trójkąt egipski 3-4-5). Podobnie tg β = H/x = 12/16 = 3/4, więc sin β = 3/5.
Zatem h₁ = 12 / (4/5) = 12·5/4 = 15. h₂ = 12 / (3/5) = 12·5/3 = 20.
Pola ścian: P_ABS = P_CDS = (1/2)·AB·h₁ = 0.5·32·15 = 240. P_BCS = P_ADS = (1/2)·BC·h₂ = 0.5·18·20 = 180. Pole podstawy: P_p = 32·18 = 576.
Pole całkowite: P_c = P_p + 2·240 + 2·180 = 576 + 480 + 360 = 1416.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2019 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona