Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2018 – zadanie 10

Matura rozszerzona · 2018 · Maj · stereometria · 4 punkty

Objętość stożka ściętego można obliczyć ze wzoru $$V=\frac{1}{3}\pi H(r^2+rR+R^2),$$ gdzie $r$ i $R$ są promieniami podstaw, $r\lt R$, a $H$ jest wysokością bryły. Dany jest stożek ścięty, którego wysokość jest równa $10$, objętość $840\pi$, a $r=6$. Oblicz cosinus kąta nachylenia przekątnej przekroju osiowego tej bryły do jednej z jej podstaw.

Stożek ścięty o promieniach podstaw r i R

Odpowiedź (klucz CKE)
$\frac{9}{\sqrt{106}}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Dane: $H = 10$, $V = 840\pi$, $r = 6$. Podstawiamy do wzoru na objętość stożka ściętego: $$840\pi = \frac{1}{3}\pi \cdot 10 \cdot (6^2 + 6R + R^2).$$

Dzielimy obie strony przez $\pi$ i upraszczamy: $$840 = \frac{10}{3} (36 + 6R + R^2).$$

Mnożymy przez $3$: $$2520 = 10(36 + 6R + R^2).$$

Dzielimy przez $10$: $$252 = 36 + 6R + R^2.$$

Przenosimy wszystko na jedną stronę: $$R^2 + 6R + 36 - 252 = 0 \quad \Rightarrow \quad R^2 + 6R - 216 = 0.$$

Rozwiązujemy równanie kwadratowe: $\Delta = 36 + 864 = 900$, $\sqrt{\Delta} = 30$, $$R = \frac{-6 \pm 30}{2}.$$ Ponieważ $R \gt r = 6$, wybieramy dodatni pierwiastek: $R = \frac{-6 + 30}{2} = \frac{24}{2} = 12$.

Przekrój osiowy stożka ściętego jest trapezem równoramiennym o podstawach $2r = 12$ i $2R = 24$ oraz wysokości $H = 10$. Przekątna tego trapezu (ramię przekroju) to odcinek łączący wierzchołek mniejszej podstawy z przeciwległym wierzchołkiem większej podstawy. Kąt nachylenia tej przekątnej do większej podstawy (lub mniejszej – w zadaniu mowa o „jednej z podstaw”, ale z symetrii cosinus jest taki sam dla obu, bo kąty są równe) można obliczyć z trójkąta prostokątnego: różnica promieni $R - r = 12 - 6 = 6$ jest rzutem przekątnej na podstawę, a wysokość $H = 10$ to druga przyprostokątna. Długość przekątnej $d$ z twierdzenia Pitagorasa: $$d = \sqrt{(R - r)^2 + H^2} = \sqrt{6^2 + 10^2} = \sqrt{36 + 100} = \sqrt{136} = 2\sqrt{34}.$$

Cosinus kąta nachylenia przekątnej do większej podstawy to stosunek przyprostokątnej przyległej do tego kąta (rzutu $R - r = 6$) do przeciwprostokątnej $d$: $$\cos \alpha = \frac{6}{2\sqrt{34}} = \frac{3}{\sqrt{34}}.$$ Jednak w odpowiedzi podano $\frac{9}{\sqrt{106}}$, więc prawdopodobnie chodzi o kąt nachylenia do mniejszej podstawy. Wtedy rzutem przekątnej na mniejszą podstawę jest odcinek o długości $R + r = 12 + 6 = 18$ (bo przekątna łączy skrajne punkty podstaw). Wtedy $d$ pozostaje takie samo, a cosinus kąta do mniejszej podstawy: $$\cos \beta = \frac{18}{2\sqrt{34}} = \frac{9}{\sqrt{34}}.$$ To wciąż nie zgadza się z odpowiedzią. Sprawdźmy jeszcze raz długość przekątnej: w przekroju osiowym, przekątna łącząca wierzchołek na mniejszej podstawie z przeciwległym wierzchołkiem na większej podstawie tworzy trójkąt prostokątny o przyprostokątnych: pozioma – różnica długości podstaw (czyli $2R - 2r = 24 - 12 = 12$) oraz pionowa – wysokość $H = 10$. Zatem $d = \sqrt{12^2 + 10^2} = \sqrt{144 + 100} = \sqrt{244} = 2\sqrt{61}$. Wtedy cosinus kąta nachylenia do mniejszej podstawy: $\cos \beta = \frac{12}{2\sqrt{61}} = \frac{6}{\sqrt{61}}$, a do większej: $\cos \alpha = \frac{12}{2\sqrt{61}} = \frac{6}{\sqrt{61}}$ (też taki sam, bo trójkąt jest prostokątny, a kąty ostre są różne, ale cosinusy nie są równe – błąd). Rzeczywiście, rzut poziomy przekątnej na mniejszą podstawę ma długość $2R = 24$? Nie, bo przekątna nie jest prostopadła. Należy rozważyć trójkąt: wierzchołek na mniejszej podstawie, przeciwległy wierzchołek na większej podstawie oraz rzut tego drugiego na mniejszą podstawę. Wtedy przyprostokątne: pozioma = $2R - 0 = 24$ (odległość między krawędziami podstaw w rzucie), pionowa = $H = 10$. Zatem $d = \sqrt{24^2 + 10^2} = \sqrt{576 + 100} = \sqrt{676} = 26$. Wtedy cosinus kąta nachylenia do mniejszej podstawy: $\cos \beta = \frac{24}{26} = \frac{12}{13}$, co też nie jest podaną odpowiedzią.

Wracamy do poprawnej geometrii: przekątna przekroju osiowego to odcinek łączący punkt na okręgu mniejszej podstawy z przeciwległym punktem na okręgu większej podstawy. W rzucie na płaszczyznę podstawy, odległość między tymi punktami wynosi $R + r$ (bo leżą po przeciwnych stronach osi). Zatem trójkąt prostokątny ma przyprostokątne: pozioma = $R + r = 18$, pionowa = $H = 10$. Stąd $d = \sqrt{18^2 + 10^2} = \sqrt{324 + 100} = \sqrt{424} = 2\sqrt{106}$. Cosinus kąta nachylenia do mniejszej podstawy (kąt między przekątną a jej rzutem na podstawę, czyli odcinkiem długości $R + r$) wynosi: $$\cos \beta = \frac{R + r}{d} = \frac{18}{2\sqrt{106}} = \frac{9}{\sqrt{106}}.$$ To zgadza się z odpowiedzią.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2018 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona