Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2017 – zadanie 10

Matura rozszerzona · 2017 · Maj · stereometria · 6 punktów

Przekątne sąsiednich ścian bocznych prostopadłościanu, wychodzące z jednego wierzchołka, tworzą z jego podstawą kąty o miarach $\frac{\pi}{3}$ i $\alpha$. Cosinus kąta między tymi przekątnymi jest równy $\frac{\sqrt{6}}{4}$. Wyznacz miarę kąta $\alpha$.

Odpowiedź (klucz CKE)
$\alpha=\frac{\pi}{4}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Niech prostopadłościan ma wymiary: długość $a$, szerokość $b$, wysokość $c$. Rozważmy wierzchołek, z którego wychodzą trzy krawędzie: $a$, $b$, $c$. Przekątne sąsiednich ścian bocznych to przekątne ścian o wymiarach $a \times c$ oraz $b \times c$, wychodzące z tego samego wierzchołka. Ich długości wynoszą odpowiednio $d_1 = \sqrt{a^2 + c^2}$ i $d_2 = \sqrt{b^2 + c^2}$.

Kąt między przekątną a podstawą to kąt między przekątną ściany bocznej a jej rzutem na podstawę. Rzutem przekątnej $d_1$ na podstawę jest krawędź $a$ (leżąca w podstawie). Zatem kąt $\frac{\pi}{3}$ spełnia $\cos\frac{\pi}{3} = \frac{a}{d_1}$, czyli $\frac{1}{2} = \frac{a}{\sqrt{a^2 + c^2}}$. Podnosząc do kwadratu: $\frac{1}{4} = \frac{a^2}{a^2 + c^2}$, więc $4a^2 = a^2 + c^2$, czyli $c^2 = 3a^2$ i $c = a\sqrt{3}$.

Dla drugiej przekątnej kąt $\alpha$ spełnia $\cos\alpha = \frac{b}{d_2} = \frac{b}{\sqrt{b^2 + c^2}}$.

Kąt między przekątnymi $d_1$ i $d_2$ oznaczmy $\theta$. Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta utworzonego przez te przekątne i krawędź $c$ (która jest ich wspólnym bokiem): $c^2 = d_1^2 + d_2^2 - 2 d_1 d_2 \cos\theta$. Podstawiamy $d_1^2 = a^2 + c^2$, $d_2^2 = b^2 + c^2$, $\cos\theta = \frac{\sqrt{6}}{4}$. Otrzymujemy: $c^2 = (a^2 + c^2) + (b^2 + c^2) - 2\sqrt{a^2 + c^2}\sqrt{b^2 + c^2}\cdot\frac{\sqrt{6}}{4}$.

Przekształcamy: $c^2 = a^2 + b^2 + 2c^2 - \frac{\sqrt{6}}{2}\sqrt{a^2 + c^2}\sqrt{b^2 + c^2}$, czyli $a^2 + b^2 + c^2 = \frac{\sqrt{6}}{2}\sqrt{a^2 + c^2}\sqrt{b^2 + c^2}$.

Podstawiamy $c^2 = 3a^2$: $a^2 + b^2 + 3a^2 = \frac{\sqrt{6}}{2}\sqrt{a^2 + 3a^2}\sqrt{b^2 + 3a^2}$, więc $4a^2 + b^2 = \frac{\sqrt{6}}{2}\sqrt{4a^2}\sqrt{b^2 + 3a^2} = \frac{\sqrt{6}}{2}\cdot 2a\sqrt{b^2 + 3a^2} = \sqrt{6}a\sqrt{b^2 + 3a^2}$.

Dzielimy obie strony przez $a$ (zakładamy $a\gt 0$): $4a + \frac{b^2}{a} = \sqrt{6}\sqrt{b^2 + 3a^2}$. Podnosimy do kwadratu: $\left(4a + \frac{b^2}{a}\right)^2 = 6(b^2 + 3a^2)$.

Wprowadzamy zmienną $t = \frac{b}{a}$ (więc $b = at$). Wtedy równanie przyjmuje postać: $\left(4a + \frac{a^2 t^2}{a}\right)^2 = 6(a^2 t^2 + 3a^2)$, czyli $(4a + a t^2)^2 = 6a^2(t^2 + 3)$. Wyciągamy $a^2$: $a^2(4 + t^2)^2 = 6a^2(t^2 + 3)$. Dzielimy przez $a^2$: $(4 + t^2)^2 = 6(t^2 + 3)$.

Rozwiązujemy: $16 + 8t^2 + t^4 = 6t^2 + 18$, czyli $t^4 + 2t^2 - 2 = 0$. Podstawiamy $u = t^2$: $u^2 + 2u - 2 = 0$. Delta: $\Delta = 4 + 8 = 12$, $\sqrt{\Delta} = 2\sqrt{3}$. Rozwiązania: $u = \frac{-2 \pm 2\sqrt{3}}{2} = -1 \pm \sqrt{3}$. Ponieważ $u = t^2 \ge 0$, wybieramy $u = \sqrt{3} - 1$. Zatem $t^2 = \sqrt{3} - 1$.

Teraz $\cos\alpha = \frac{b}{\sqrt{b^2 + c^2}} = \frac{at}{\sqrt{a^2 t^2 + 3a^2}} = \frac{t}{\sqrt{t^2 + 3}}$. Podstawiamy $t^2 = \sqrt{3} - 1$: $\cos\alpha = \frac{\sqrt{\sqrt{3} - 1}}{\sqrt{\sqrt{3} - 1 + 3}} = \frac{\sqrt{\sqrt{3} - 1}}{\sqrt{\sqrt{3} + 2}}$.

Zauważmy, że $\sqrt{3} + 2 = (\sqrt{3} - 1) + 3$ i $\sqrt{3} + 2 = \frac{(\sqrt{3}+1)^2}{2}$? Sprawdźmy: $(\sqrt{3}+1)^2 = 3 + 2\sqrt{3} + 1 = 4 + 2\sqrt{3} = 2(2+\sqrt{3})$, więc $\sqrt{3}+2 = \frac{(\sqrt{3}+1)^2}{2}$. Zatem $\sqrt{\sqrt{3}+2} = \frac{\sqrt{3}+1}{\sqrt{2}}$. Mamy też $\sqrt{\sqrt{3}-1} = \sqrt{\frac{(\sqrt{3}-1)(\sqrt{3}+1)}{\sqrt{3}+1}} = \sqrt{\frac{2}{\sqrt{3}+1}} = \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{\sqrt{3}+1}}$. Łącząc: $\cos\alpha = \frac{\sqrt{\sqrt{3}-1}}{\sqrt{\sqrt{3}+2}} = \frac{\frac{\sqrt{2}}{\sqrt{\sqrt{3}+1}}}{\frac{\sqrt{3}+1}{\sqrt{2}}} = \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{\sqrt{3}+1}} \cdot \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{3}+1} = \frac{2}{(\sqrt{3}+1)\sqrt{\sqrt{3}+1}}$.

To nie wygląda na prostą wartość. Spróbujmy inaczej: $\cos^2\alpha = \frac{t^2}{t^2+3} = \frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{3}+2}$. Pomnóżmy licznik i mianownik przez sprzężenie mianownika: $\frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{3}+2} \cdot \frac{\sqrt{3}-2}{\sqrt{3}-2} = \frac{(\sqrt{3}-1)(\sqrt{3}-2)}{3-4} = - (3 - 2\sqrt{3} - \sqrt{3} + 2) = - (5 - 3\sqrt{3}) = 3\sqrt{3} - 5$. To nie jest dodatnie? Sprawdźmy: $\sqrt{3} \approx 1.732$, więc $3\sqrt{3} - 5 \approx 5.196 - 5 = 0.196 \gt 0$. Zatem $\cos^2\alpha = 3\sqrt{3} - 5$. Można sprawdzić, czy $3\sqrt{3} - 5 = \frac{1}{2}$? $\frac{1}{2} = 0.5$, a $3\sqrt{3}-5 \approx 0.196$, więc nie.

Ponieważ w odpowiedzi podano $\alpha = \frac{\pi}{4}$, czyli $\cos\alpha = \frac{\sqrt{2}}{2} \approx 0.7071$, a nasze $\cos\alpha$ wyszło mniejsze? Sprawdźmy bezpośrednio podstawienie $t^2 = \sqrt{3}-1 \approx 0.732$, $t \approx 0.856$. Wtedy $\cos\alpha = \frac{0.856}{\sqrt{0.732+3}} = \frac{0.856}{\sqrt{3.732}} \approx \frac{0.856}{1.932} \approx 0.443$. To nie jest $\frac{\sqrt{2}}{2} \approx 0.707$. Zatem gdzieś jest błąd.

Poprawne podejście: kąt między przekątnymi można też wyrazić za pomocą iloczynu skalarnego. Wektory przekątnych: $\vec{d_1} = [a, 0, c]$, $\vec{d_2} = [0, b, c]$. Ich iloczyn skalarny: $\vec{d_1} \cdot \vec{d_2} = c^2$. Długości: $|\vec{d_1}| = \sqrt{a^2+c^2}$, $|\vec{d_2}| = \sqrt{b^2+c^2}$. Zatem $\cos\theta = \frac{c^2}{\sqrt{a^2+c^2}\sqrt{b^2+c^2}} = \frac{\sqrt{6}}{4}$.

Mamy też $\cos\frac{\pi}{3} = \frac{a}{\sqrt{a^2+c^2}} = \frac{1}{2}$, stąd $c^2 = 3a^2$ jak wcześniej. Podstawiamy do równania na $\cos\theta$: $\frac{3a^2}{\sqrt{a^2+3a^2}\sqrt{b^2+3a^2}} = \frac{3a^2}{2a\sqrt{b^2+3a^2}} = \frac{3a}{2\sqrt{b^2+3a^2}} = \frac{\sqrt{6}}{4}$. Mnożymy: $12a = 2\sqrt{6}\sqrt{b^2+3a^2}$, czyli $6a = \sqrt{6}\sqrt{b^2+3a^2}$. Dzielimy przez $\sqrt{6}$: $\sqrt{6}a = \sqrt{b^2+3a^2}$. Podnosimy do kwadratu: $6a^2 = b^2 + 3a^2$, więc $b^2 = 3a^2$, czyli $b = a\sqrt{3}$ (bo $b\gt 0$).

Teraz $\cos\alpha = \frac{b}{\sqrt{b^2+c^2}} = \frac{a\sqrt{3}}{\sqrt{3a^2+3a^2}} = \frac{\sqrt{3}a}{\sqrt{6a^2}} = \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{6}} = \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{6}} = \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{2}}{2}$. Zatem $\alpha = \frac{\pi}{4}$.

Odpowiedź: $\alpha = \frac{\pi}{4}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2017 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona