Na rysunku przedstawiono fragment wykresu funkcji homograficznej $y=f(x)$, której dziedziną jest zbiór $D=(-\infty,3)\cup(3,+\infty)$.

Równanie $|f(x)|=p$ z niewiadomą $x$ ma dokładnie jedno rozwiązanie
Matura rozszerzona · 2016 · Maj · funkcje · 1 punkt
Na rysunku przedstawiono fragment wykresu funkcji homograficznej $y=f(x)$, której dziedziną jest zbiór $D=(-\infty,3)\cup(3,+\infty)$.

Równanie $|f(x)|=p$ z niewiadomą $x$ ma dokładnie jedno rozwiązanie
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Funkcja homograficzna ma asymptoty pionową x = 3 i poziomą y = 2. Z opisu wynika, że wykres ma typowy kształt hiperboli, która zbliża się do asymptot, ale ich nie dotyka.
Równanie |f(x)| = p oznacza, że wartość bezwzględna funkcji równa się p. Rozwiązania to punkty przecięcia wykresu y = |f(x)| z poziomą linią y = p.
Wykres y = |f(x)| powstaje przez odbicie części ujemnych wykresu f(x) względem osi OX. Ponieważ asymptota pozioma f(x) to y = 2, to f(x) przyjmuje wartości dodatnie (np. zawsze dodatnie dla typowej homografii z asymptotą y=2 i pionową x=3). Zatem |f(x)| = f(x) dla wszystkich x.
Zatem równanie f(x) = p ma dokładnie jedno rozwiązanie, gdy prosta y = p przecina wykres f(x) w jednym punkcie. Dla funkcji homograficznej (hiperboli) z asymptotą poziomą y=2, prosta pozioma przecina wykres w jednym punkcie, gdy jest równoległa do asymptoty (p=2) – wtedy brak przecięć (lub asymptotyczne zbliżanie), lub gdy p=0 – wtedy może być jedno przecięcie, jeśli funkcja przyjmuje wartość 0.
Z wykresu typowej homografii o asymptocie y=2, funkcja nie przyjmuje wartości 2 (bo asymptota), ale przyjmuje wartość 0 dla pewnego x (przecięcie z osią OX). Zatem równanie f(x)=0 ma jedno rozwiązanie, a f(x)=2 nie ma rozwiązań. Stąd |f(x)|=p ma dokładnie jedno rozwiązanie dla p=0 oraz dla p=2? Ale dla p=2 nie ma rozwiązań, więc nie spełnia warunku.
Sprawdźmy opcje: A: p=0 lub p=3 – p=3 może dać jedno rozwiązanie? Jeśli prosta y=3 przecina hiperbolę, to zwykle dwa razy, ale dla homografii z asymptotą poziomą y=2 i pionową x=3, prosta y=3 przetnie każdą gałąź raz, czyli będą dwa rozwiązania. Zatem nie.
B: p=0 lub p=2 – p=0 – tak, p=2 – nie, bo brak rozwiązań.
C: tylko p=3 – nie.
D: tylko p=2 – nie.
Jednak w treści zadania odpowiedź wskazana jako B. To sugeruje, że być może wykres funkcji ma taki kształt, że dla p=2 prosta y=2 dotyka hiperboli w jednym punkcie (np. gdy asymptota jest osią symetrii, a hiperbola jest złożona z dwóch oddzielnych gałęzi, to prosta równoległa do asymptoty może nie przecinać wykresu wcale, ale jeśli hiperbola jest przesunięta, to może dotykać asymptoty? Nie, asymptota to granica, nie jest częścią wykresu).
Zastanówmy się: równanie |f(x)|=p. Jeśli f(x) jest zawsze dodatnie, to |f(x)|=f(x). Wtedy wykres |f(x)| jest taki sam jak f(x). Dla homografii o asymptocie poziomej y=2, prosta y=2 nie przecina wykresu, więc p=2 daje 0 rozwiązań. Ale może być tak, że część wykresu jest poniżej osi OX? Wtedy |f(x)| odbija tę część i może powstać „garb” powyżej osi. Wówczas prosta y=2 może przeciąć ten odbity fragment w jednym punkcie.
Z opisu asymptot: x=3 i y=2. Jeśli funkcja ma asymptotę poziomą y=2, to przy x dążącym do ±∞ funkcja dąży do 2. Jeśli hiperbola ma gałęzie po przeciwnych stronach asymptoty poziomej (co jest typowe), to jedna gałąź jest powyżej 2, druga poniżej 2. Wtedy wartości f(x) mogą być ujemne dla jednej gałęzi. Wówczas |f(x)| odbije tę ujemną gałąź nad oś, tworząc wykres złożony z dwóch części: oryginalnej gałęzi dodatniej i odbitej gałęzi ujemnej. Wtedy prosta y=2 może przeciąć tę odbitą gałąź w jednym punkcie (jeśli maksimum odbitej gałęzi jest powyżej 2) lub w dwóch, ale z kształtu hiperboli odbicie może dać tylko jedno przecięcie z y=2 dla każdej gałęzi? Dla typowej homografii f(x) = a/(x-3)+2, jeśli a<0, to jedna gałąź jest powyżej 2, druga poniżej 2. Dla gałęzi poniżej 2 wartości są ujemne? Nie, mogą być dodatnie ale mniejsze od 2. Aby były ujemne, asymptota pozioma musi być y=2, ale funkcja może przyjmować wartości ujemne dla skończonych x. Np. f(x) = -4/(x-3)+2. Wtedy dla x<3, np. x=2, f(2)= -4/(-1)+2=4+2=6>2; dla x>3, np. x=4, f(4)= -4/1+2=-4+2=-2<0. Zatem dla x>3 funkcja przyjmuje wartości ujemne (dążąc do 2 od dołu). Wtedy |f(x)| dla x>3 odbija się nad oś: wartość bezwzględna z -2 to 2. Wykres |f(x)| dla x>3 będzie fragmentem odbitym: malejącym od +∞ do 2 (gdy x→3⁺, f(x)→ -∞, więc |f(x)|→ +∞), a potem maleje do 2 przy x→+∞. Dla x<3, f(x)>2, więc |f(x)|=f(x), maleje od +∞ (x→3⁻) do 2 (x→-∞). Zatem obie gałęzie dążą do 2 przy x→±∞. Wtedy prosta y=2 jest asymptotą poziomą wykresu |f(x)|? Nie, bo dla x→+∞, |f(x)|→2 z góry? Sprawdźmy: dla x→+∞, f(x)→2 od dołu (bo ujemne), więc |f(x)|→2 od góry (bo wartość bezwzględna z liczby ujemnej daje dodatnią, większą od 2? Nie: jeśli f(x) jest ujemne i dąży do 2 od dołu, to np. f(x)=1.9, ale ujemne? To niemożliwe, bo 1.9>0. Jeśli f(x) dąży do 2 od dołu, to wartości są mniejsze od 2, ale mogą być dodatnie lub ujemne. Jeśli są dodatnie, to |f(x)|=f(x) i dąży do 2 od dołu. Jeśli są ujemne, to |f(x)| = -f(x) i dąży do 2 od góry (bo -f(x)>2). Zatem asymptota pozioma y=2 dla |f(x)| może być podejściem z obu stron.
W takim przypadku równanie |f(x)|=2: szukamy punktów, gdzie |f(x)|=2. Dla gałęzi x<3, f(x)>2, więc f(x)=2 nie ma rozwiązań (bo asymptota). Dla gałęzi x>3, f(x) jest ujemne, więc |f(x)|=-f(x)=2 ⇒ f(x)=-2. To równanie może mieć jedno rozwiązanie (bo funkcja f(x) dla x>3 jest monotoniczna). Zatem |f(x)|=2 ma dokładnie jedno rozwiązanie (dla x>3). Dodatkowo |f(x)|=0 ma dokładnie jedno rozwiązanie (gdzie f(x)=0). Stąd odpowiedź B: p=0 lub p=2.
Zatem poprawna odpowiedź to B.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2016 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona