W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym $ABCDS$ o podstawie $ABCD$ wysokość jest równa $5$, a kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi ostrosłupa ma miarę $120^\circ$. Oblicz objętość tego ostrosłupa.
Matura rozszerzona – maj 2016 – zadanie 15
Matura rozszerzona · 2016 · Maj · stereometria · 6 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Oznaczmy: w ostrosłupie prawidłowym czworokątnym podstawa to kwadrat ABCD, wierzchołek S, wysokość SO = H = 5. Ściany boczne to trójkąty równoramienne ABS, BCS, CDS, DAS. Kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi to kąt między ich płaszczyznami, np. między ścianami ABS i BCS (wspólna krawędź BS).
Rozważmy przekrój ostrosłupa płaszczyzną przechodzącą przez wierzchołek S i prostopadłą do krawędzi podstawy AB (czyli przechodzącą przez środek O podstawy i równoległą do AD). W tym przekroju otrzymamy trójkąt równoramienny o podstawie równej długości boku kwadratu a i wierzchołku S. Wysokość ściany bocznej (opuszczona z S na AB) oznaczmy jako h. Kąt między sąsiednimi ścianami bocznymi ma miarę 120°, więc kąt między wysokościami ścian bocznych poprowadzonymi z wierzchołka S do wspólnej krawędzi bocznej (np. BS) jest równy 180° - 120° = 60° (bo kąt między płaszczyznami równy jest kątowi między ich prostopadłymi leżącymi w tych płaszczyznach i prostopadłymi do krawędzi wspólnej).
Rozpatrzmy trójkąt utworzony przez wysokości dwóch sąsiednich ścian bocznych (poprowadzone z S do środków odpowiednich krawędzi podstawy) oraz odcinek łączący ich spody na podstawie. Wysokości te mają długość h, a kąt między nimi przy wierzchołku S wynosi 60°. Spodki tych wysokości to środki krawędzi podstawy, np. środki AB i BC. Odległość między tymi środkami to połowa przekątnej kwadratu, czyli (a√2)/2 = a√2/2.
Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta o bokach h, h i a√2/2: (a√2/2)^2 = h^2 + h^2 - 2·h·h·cos60° = 2h^2 - 2h^2·(1/2) = 2h^2 - h^2 = h^2. Zatem a^2·2/4 = h^2, czyli a^2/2 = h^2, więc h = a/√2.
Z drugiej strony, wysokość ostrosłupa H=5, a wysokość ściany bocznej h, połowa boku podstawy a/2 i wysokość H tworzą trójkąt prostokątny (bo spodek wysokości ściany bocznej leży na krawędzi podstawy, a odległość od spodka wysokości ostrosłupa O do tego punktu to a/2). Z twierdzenia Pitagorasa: h^2 = H^2 + (a/2)^2 = 25 + a^2/4.
Podstawiamy h^2 = a^2/2 z poprzedniego równania: a^2/2 = 25 + a^2/4. Mnożymy obie strony przez 4: 2a^2 = 100 + a^2, więc a^2 = 100, czyli a = 10.
Obliczamy objętość: V = (1/3)·Pp·H = (1/3)·a^2·H = (1/3)·100·5 = 500/3.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2016 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona