Dane są trzy okręgi o środkach $A$, $B$, $C$ i promieniach równych odpowiednio $r$, $2r$, $3r$. Każde dwa z tych okręgów są zewnętrznie styczne: pierwszy z drugim w punkcie $K$, drugi z trzecim w punkcie $L$ i trzeci z pierwszym w punkcie $M$. Oblicz stosunek pola trójkąta $KLM$ do pola trójkąta $ABC$.
Matura rozszerzona – maj 2014 – zadanie 5
Matura rozszerzona · 2014 · Maj · planimetria · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Środki okręgów A, B, C tworzą trójkąt ABC. Odległości między środkami wynoszą: AB = r + 2r = 3r, BC = 2r + 3r = 5r, CA = 3r + r = 4r. Trójkąt ABC ma więc boki długości 3r, 4r, 5r, co jest trójkątem prostokątnym (3² + 4² = 5²).
Punkty styczności K, L, M leżą odpowiednio na odcinkach AB, BC, CA. Z własności stycznych: AK = r, BK = 2r, BL = 2r, CL = 3r, CM = 3r, AM = r.
Trójkąt KLM ma wierzchołki w punktach styczności. Z twierdzenia o odcinkach stycznych: odcinki stycznych z punktu zewnętrznego do dwóch okręgów są równe. Rozważmy punkt K: styczne do obu okręgów z punktu K są równe, ale tu K jest punktem styczności okręgów, więc nie jest punktem zewnętrznym. Zamiast tego zauważmy, że trójkąty AKM, BKL, CLM są podobne do trójkąta ABC.
Na przykład trójkąt AKM: AK = r, AM = r, kąt A jest wspólny z trójkątem ABC. Stosunek boków w AKM do ABC wynosi r/4r = 1/4 (bo AC = 4r). Podobnie BKL: BK = 2r, BL = 2r, stosunek 2r/5r = 2/5. CLM: CL = 3r, CM = 3r, stosunek 3r/3r = 1 (ale CA = 4r, a nie 3r? Poprawka: w CLM boki CL = 3r, CM = 3r, a kąt C wspólny, ale przeciwległy bok LM nie jest proporcjonalny tak prosto. Lepiej obliczyć pola.
Pole trójkąta ABC: P_ABC = ½ * 3r * 4r = 6r² (bo to trójkąt prostokątny przy kącie prostym w A? Sprawdźmy: jeśli boki 3r, 4r, 5r, to kąt prosty jest naprzeciw 5r, czyli między bokami 3r i 4r. Przyjmijmy, że kąt prosty jest przy wierzchołku A? Nie, bo AB = 3r, AC = 4r, BC = 5r, więc kąt prosty jest przy A (3²+4²=5²). Zatem P_ABC = ½ * AB * AC = ½ * 3r * 4r = 6r².
Pole trójkąta KLM obliczymy odejmując od pola ABC pola trzech trójkątów: AKM, BKL, CLM. Pola tych trójkątów: P_AKM = ½ * AK * AM * sin A = ½ * r * r * sin A = ½ r² sin A. Podobnie P_BKL = ½ * BK * BL * sin B = ½ * 2r * 2r * sin B = 2r² sin B. P_CLM = ½ * CL * CM * sin C = ½ * 3r * 3r * sin C = 4.5r² sin C.
Z trójkąta ABC: sin A = przeciwprostokątna? W trójkącie prostokątnym przy A: sin A = BC/BC? Nie. Mamy boki: AB = 3r, AC = 4r, BC = 5r. Kąt A jest naprzeciw BC, więc sin A = BC/BC? To źle. W trójkącie prostokątnym sin kąta ostrego to stosunek przyprostokątnej naprzeciwko do przeciwprostokątnej. Dla kąta A: naprzeciwko jest BC = 5r? Nie, naprzeciwko A jest bok BC = 5r, ale to przeciwprostokątna, więc sin A = BC/BC = 1? To bezsens. Poprawmy: trójkąt ABC: boki: AB = 3r, AC = 4r, BC = 5r. Kąt prosty jest przy A? Sprawdźmy: AB² + AC² = (3r)² + (4r)² = 9r² + 16r² = 25r² = (5r)² = BC². Zatem kąt prosty jest przy A. Więc kąt A = 90°, sin A = 1. Wtedy sin B = AC/BC = 4r/5r = 4/5, sin C = AB/BC = 3r/5r = 3/5.
Zatem: P_AKM = ½ * r² * 1 = ½ r², P_BKL = 2r² * (4/5) = 8/5 r², P_CLM = 4.5r² * (3/5) = (9/2)r² * (3/5) = 27/10 r² = 2.7 r².
Suma pól trójkątów: ½ r² + 1.6 r² + 2.7 r² = 0.5 + 1.6 + 2.7 = 4.8 r². Pole KLM = P_ABC - suma = 6r² - 4.8r² = 1.2 r².
Stosunek P_KLM / P_ABC = 1.2 / 6 = 0.2 = 1/5.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2014 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona