Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – maj 2012 – zadanie 10

Matura rozszerzona · 2012 · Maj · stereometria · 5 punktów

Podstawą ostrosłupa $ABCS$ jest trójkąt równoramienny $ABC$. Krawędź $AS$ jest wysokością ostrosłupa oraz $|AS|=8\sqrt{210}$, $|BS|=118$, $|CS|=131$. Oblicz objętość tego ostrosłupa.

Odpowiedź (klucz CKE)
$1760\sqrt{210}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Oznaczmy: AS = h = 8√210, BS = 118, CS = 131. Ponieważ AS jest wysokością ostrosłupa, to AS ⟂ podstawie ABC, więc trójkąty ABS i ACS są prostokątne z kątem prostym przy A.

Z twierdzenia Pitagorasa w ΔABS: |AB|² = |AS|² + |BS|² = (8√210)² + 118² = 64·210 + 13924 = 13440 + 13924 = 27364, więc |AB| = √27364 = √(4·6841) = 2√6841.

W ΔACS: |AC|² = |AS|² + |CS|² = 13440 + 131² = 13440 + 17161 = 30601, więc |AC| = √30601.

Podstawa ABC jest trójkątem równoramiennym, więc |AB| = |AC| lub |AB| = |BC| lub |AC| = |BC|. Sprawdzamy: |AB| = 2√6841 ≈ 2·82.71 ≈ 165.42, |AC| = √30601 ≈ 174.94, więc |AB| ≠ |AC|. Zatem ramiona muszą być równe: |AB| = |BC| lub |AC| = |BC|. Ale |BC| nie jest dane bezpośrednio.

Oznaczmy |BC| = a. Z twierdzenia Pitagorasa w ΔABS i ΔACS mamy współrzędne: umieśćmy podstawę w płaszczyźnie Oxy, A(0,0,0), S(0,0,h), B(x_B, y_B, 0), C(x_C, y_C, 0). Wtedy |SB|² = x_B² + y_B² + h² = 118², |SC|² = x_C² + y_C² + h² = 131², oraz |AB|² = x_B² + y_B² = 27364, |AC|² = x_C² + y_C² = 30601.

Ponieważ ABC jest równoramienny, to |AB| = |AC| lub |AB| = |BC| lub |AC| = |BC|. Pierwsze odpada. Rozważmy przypadek |AB| = |BC|: wtedy |BC| = √27364. Ale |BC|² = (x_C - x_B)² + (y_C - y_B)² = a². Mamy też |AC|² = 30601. Można obliczyć pole podstawy ze wzoru Herona: p = (|AB| + |BC| + |AC|)/2 = (√27364 + √27364 + √30601)/2 = (2√27364 + √30601)/2. Pole P_ABC = √[p(p-|AB|)(p-|BC|)(p-|AC|)].

Jednak łatwiej: skoro AS jest wysokością ostrosłupa, to objętość V = (1/3)·P_ABC·h. Wystarczy znaleźć P_ABC. Zauważmy, że w trójkącie ABC znamy boki: |AB| = √27364, |AC| = √30601, |BC| nieznane, ale musi spełniać warunek równoramienności. Jeśli |AB| = |BC|, to |BC| = √27364. Sprawdźmy, czy wtedy trójkąt istnieje: najdłuższy byłby AC ≈ 174.94, AB ≈ BC ≈ 165.42, więc warunek trójkąta: 165.42 + 165.42 > 174.94 – OK. Możemy obliczyć pole ze wzoru Herona: p = (√27364 + √27364 + √30601)/2 = (2·√27364 + √30601)/2. P_ABC = √[p(p-√27364)(p-√27364)(p-√30601)].

Obliczenia: √27364 = √(4·6841) = 2√6841. √30601 pozostawimy. Wstawmy liczby: √27364 = √27364 (dokładniej: 27364 = 4·6841, 6841=6841). √30601 = √30601. Niech a = √27364, b = √30601, c = a (przypadek AB = BC). Wtedy p = (2a + b)/2. p - a = (2a+b)/2 - a = (b)/2, p - b = (2a+b)/2 - b = (2a - b)/2. Zatem P_ABC = √[p · (b/2) · (b/2) · ((2a-b)/2)] = √[p · (b²/4) · ((2a-b)/2)] = (b/2) · √[p · (2a-b)/2].

Podstawmy a²=27364, b²=30601. Obliczmy 2a-b: 2a = 2√27364, b = √30601. Kwadrat (2a-b)² = 4a² - 4ab + b² = 4·27364 - 4√(27364·30601) + 30601 = 109456 - 4√(27364·30601) + 30601 = 140057 - 4√(27364·30601). √(27364·30601) = √(27364)·√(30601) = a·b. Ale a·b = √27364·√30601 = √(27364·30601). 27364·30601 =? Można sprawdzić, czy to jest pełny kwadrat? 27364 = 4·6841, 30601 = 30601. 6841·30601 =? Raczej nie. Zatem obliczenia są skomplikowane.

Spróbujmy inaczej: skorzystajmy z tego, że AS jest wysokością, więc rzuty B i C na płaszczyznę podstawy to punkty B' i C' takie, że AB' i AC' to odległości A od B i C w podstawie. Mamy |AB| = √(h²+|SB|²)? Nie, to już mamy. Można obliczyć pole ABC jako (1/2)·|AB|·|AC|·sin∠BAC, ale kąt nieznany.

Lepiej: skoro AS ⟂ (ABC), to AS ⟂ AB i AS ⟂ AC, więc kąty przy A w trójkątach ABS i ACS są proste. Zatem w podstawie ABC mamy boki AB i AC znane, oraz BC nieznany. Ale trójkąt jest równoramienny. Jeśli założymy, że AB = AC, to wtedy √27364 = √30601, co nieprawda. Zatem równoramienność musi dotyczyć BC z jednym z boków AB lub AC. Ponieważ |AB| < |AC|, to bardziej prawdopodobne, że |AB| = |BC| (bo wtedy ramiona są krótsze). Sprawdźmy drugą możliwość: |AC| = |BC|, wtedy |BC| = √30601. Wtedy boki: AB = √27364, AC = √30601, BC = √30601. Obliczmy pole ze wzoru Herona: p = (√27364 + 2√30601)/2. p - AB = (2√30601 - √27364)/2, p - AC = p - BC = √27364/2. Zatem P = √[p · (√27364/2) · (√27364/2) · ((2√30601 - √27364)/2)] = (√27364/2) · √[p · ((2√30601 - √27364)/2)].

Obie możliwości prowadzą do skomplikowanych pierwiastków. Może jednak dane są tak dobrane, że pole wyjdzie ładne? Sprawdźmy wynik: objętość ma wyjść 1760√210, więc P_ABC = 3V/h = 3·1760√210 / (8√210) = (5280√210)/(8√210) = 5280/8 = 660. Zatem pole podstawy powinno wynosić 660.

Sprawdźmy dla przypadku |AB| = |BC|: wtedy a = √27364, b = √30601, c = a. Obliczmy pole ze wzoru Herona programowo (w przybliżeniu): a ≈ 165.42, b ≈ 174.94, c ≈ 165.42. p = (165.42+165.42+174.94)/2 = (505.78)/2 = 252.89. p-a = 252.89-165.42=87.47, p-b=252.89-174.94=77.95, p-c=87.47. P = √(252.89·87.47·77.95·87.47) = √(252.89·87.47²·77.95) = 87.47·√(252.89·77.95). 252.89·77.95 ≈ 19712.7, √19712.7 ≈ 140.4, więc P ≈ 87.47·140.4 ≈ 12280, to za dużo. Pomyłka: 252.89·77.95 ≈ 19712? 252.89·78 ≈ 19725, tak. Ale 87.47·140.4 ≈ 12280, a powinno być 660. Widocznie ten przypadek nie daje pola 660.

Dla przypadku |AC| = |BC|: a = √27364 ≈ 165.42, b = √30601 ≈ 174.94, c = b ≈ 174.94. p = (165.42+174.94+174.94)/2 = (515.3)/2 = 257.65. p-a = 257.65-165.42=92.23, p-b = 257.65-174.94=82.71, p-c=82.71. P = √(257.65·92.23·82.71·82.71) = √(257.65·92.23·82.71²) = 82.71·√(257.65·92.23). 257.65·92.23 ≈ 23758, √23758 ≈ 154.1, P ≈ 82.71·154.1 ≈ 12750, też nie 660.

Zatem żaden z przypadków równoramienności z AB lub AC jako ramionami nie daje pola 660. Może trójkąt jest równoramienny z podstawą BC? Wtedy |AB| = |AC|, ale to nieprawda, bo obliczyliśmy różne długości. Chyba że błąd w obliczeniach |AB| i |AC|?

Sprawdźmy dokładnie: |AS| = 8√210 ≈ 8·14.49 ≈ 115.92. |BS| = 118, więc |AB|² = (8√210)² + 118² = 64·210 + 13924 = 13440 + 13924 = 27364, OK. |CS| = 131, |AC|² = 13440 + 17161 = 30601, OK. Czy może |AB| = |AC|? 27364 vs 30601, różne. Zatem trójkąt nie jest równoramienny z ramionami AB i AC.

Zastanówmy się: może trójkąt ABC jest równoramienny z podstawą AB? Wtedy |AC| = |BC|. Albo z podstawą AC: wtedy |AB| = |BC|. To już rozważaliśmy. Ale pole wyszło duże. Może jednak pole jest małe? Objętość V = 1760√210 ≈ 1760·14.49 ≈ 25502.4, h=115.92, więc P_ABC = 3V/h ≈ 76507.2/115.92 ≈ 660.0 dokładnie. Zatem pole podstawy wynosi dokładnie 660.

Spróbujmy znaleźć |BC| zakładając, że trójkąt jest równoramienny. Nie wiemy, które boki są równe. Oznaczmy |AB| = c, |AC| = b, |BC| = a. Mamy c = √27364, b = √30601. Jeśli trójkąt jest równoramienny, to albo (i) a = c, albo (ii) a = b, albo (iii) b = c (odpadło). Obliczmy pole ze wzoru Herona dla obu przypadków i sprawdźmy, czy wychodzi 660.

Przypadek (i): a = c = √27364. Wtedy p = (2√27364 + √30601)/2. P² = p(p-√27364)²(p-√30601). Obliczmy numerycznie dokładniej: √27364 = √(4·6841)=2√6841. √6841: 6841=6841, √6841 ≈ 82.71, więc √27364 ≈ 165.42. √30601: 30601=30601, √30601 = √30601 ≈ 174.94 (bo 175²=30625, 174.94²≈30601). Wzór: p = (2·165.42 + 174.94)/2 = (330.84+174.94)/2 = 505.78/2=252.89. p-a = 252.89-165.42=87.47, p-b=252.89-174.94=77.95. P = √(252.89·87.47·87.47·77.95) = √(252.89·87.47²·77.95) = 87.47·√(252.89·77.95). 252.89·77.95 = 252.89·78 - 252.89·0.05 = 19725.42 - 12.6445 = 19712.7755, √19712.7755 ≈ 140.405. P ≈ 87.47·140.405 ≈ 12286. To nie jest 660.

Przypadek (ii): a = b = √30601. p = (√27364 + 2√30601)/2 ≈ (165.42 + 349.88)/2 = 515.3/2=257.65. p-c = 257.65-165.42=92.23, p-a = 257.65-174.94=82.71. P = √(257.65·92.23·82.71·82.71) = √(257.65·92.23·82.71²) = 82.71·√(257.65·92.23). 257.65·92.23 ≈ 23758.6, √23758.6 ≈ 154.14, P ≈ 82.71·154.14 ≈ 12748. To też nie 660.

Zatem równoramienność nie jest spełniona przez boki AB i BC ani AC i BC. Może trójkąt jest równoramienny w sensie kątów? Ale treść mówi „trójkąt równoramienny ABC”, czyli boki równe: AB=AC lub AB=BC lub AC=BC. Wszystkie sprawdzone dają pole rzędu tysięcy, a potrzebujemy 660. Błąd w rozumowaniu: pole podstawy obliczamy ze wzoru Herona, ale może |BC| jest inne niż √27364 lub √30601? Bo równoramienność może być z AB=AC, ale to niemożliwe z obliczeń. Chyba że błąd w założeniu, że AS jest wysokością, więc AS ⟂ podstawie, ale to dane. Może AS nie jest prostopadłe do całej płaszczyzny, tylko jest wysokością ostrosłupa, czyli spodek wysokości jest w podstawie? Wtedy AS jest wysokością, ale niekoniecznie prostopadła do wszystkich krawędzi podstawy? Wysokość ostrosłupa to odległość wierzchołka S od płaszczyzny podstawy, więc AS jest prostopadła do podstawy tylko jeśli spodek wysokości to A. Ale w treści: „Krawędź AS jest wysokością ostrosłupa” oznacza, że AS jest prostopadła do płaszczyzny podstawy, więc A jest spodkiem wysokości. Zatem założenie poprawne.

Może trójkąt ABC jest równoramienny z podstawą BC, ale wtedy AB=AC, co nie zachodzi. Chyba że moje obliczenia |AB| i |AC| są błędne? Sprawdźmy: |AS|=8√210, |BS|=118. W ΔABS prostokątny przy A, więc |AB|² = (8√210)² + 118² = 64·210 + 13924 = 13440+13924=27364. |AC|² = (8√210)²+131²=13440+17161=30601. Różne.

Zatem trójkąt ABC nie jest równoramienny? Ale treść mówi, że jest. Może chodzi o to, że trójkąt równoramienny to taki, który ma dwa boki równe, ale nie precyzuje które. Więc musi być któryś z przypadków. Skoro pola nie zgadzają się, to może pole 660 jest wynikiem, a my mamy znaleźć |BC| z warunku równoramienności i potem pole? Ale wtedy objętość by wyszła inna. Może jednak pole podstawy jest 660 niezależnie od tego, który przypadek równoramienności? Sprawdźmy dokładne wartości bez przybliżeń.

Obliczmy dokładnie: |AB|² = 27364, |AC|² = 30601. Rozłóżmy na czynniki: 27364 / 4 = 6841, 6841 to liczba pierwsza? Sprawdźmy: 6841/6841=1. 30601: 30601/175=174.862..., 30601/174=175.867... Może 30601 = 175² - 24? 175²=30625, 30625-24=30601, więc nie jest kwadratem liczby całkowitej. Zostawmy jako pierwiastki.

Zauważmy, że pole podstawy można obliczyć inaczej: skoro AS jest wysokością, to rzutem S na podstawę jest A. Zatem punkty B i C leżą w płaszczyźnie podstawy. We współrzędnych: A(0,0,0), S(0,0,h), h=8√210. B(x1,y1,0), C(x2,y2,0). Warunki: |SB|² = x1²+y1²+h² = 118², |SC|² = x2²+y2²+h² = 131², stąd x1²+y1² = 118² - h² = 13924 - 13440 = 484 = 22². Czyli |AB| = √(x1²+y1²) = 22? Ale wcześniej obliczyliśmy |AB|² = 27364, czyli 22²=484, sprzeczność. Błąd: 118² - (8√210)² = 13924 - 13440 = 484, tak. Więc x1²+y1² = 484, czyli |AB| = √484 = 22. Wcześniej obliczyłem |AB|² = 27364, ale to był błąd! Ponieważ ΔABS prostokątny przy A, to |AB|² + |AS|² = |BS|² (przyprostokątne AB i AS, przeciwprostokątna BS). Zatem |AB|² = |BS|² - |AS|² = 118² - (8√210)² = 13924 - 13440 = 484, więc |AB| = 22. Poprawiam.

Podobnie w ΔACS: |AC|² = |CS|² - |AS|² = 131² - (8√210)² = 17161 - 13440 = 3721, więc |AC| = √3721 = 61.

Teraz mamy: |AB| = 22, |AC| = 61. Trójkąt ABC jest równoramienny. Może być: |AB| = |BC|, wtedy |BC| = 22, boki: 22, 61, 22 – ale 22+22=44 < 61, więc trójkąt nie istnieje. Albo |AC| = |BC|, wtedy |BC| = 61, boki: 22, 61, 61 – to możliwe. Albo |AB| = |AC|, ale 22≠61. Zatem jedyna możliwość: |AC| = |BC| = 61, |AB| = 22.

Teraz obliczamy pole podstawy ABC ze wzoru Herona: a = |BC| = 61, b = |AC| = 61, c = |AB| = 22. p = (61+61+22)/2 = 144/2 = 72. P_ABC = √[72·(72-61)·(72-61)·(72-22)] = √[72·11·11·50] = √[72·121·50] = √[72·6050] = √[435600] = 660 (bo 660²=435600).

Zatem pole podstawy = 660. Wysokość ostrosłupa h = |AS| = 8√210. Objętość V = (1/3)·P_ABC·h = (1/3)·660·8√210 = (660·8√210)/3 = (5280√210)/3 = 1760√210.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2012 · Maj · wszystkie arkusze — matura rozszerzona