Wierzchołki $A$ i $B$ trójkąta prostokątnego $ABC$ leżą na osi $Oy$ układu współrzędnych. Okrąg wpisany w ten trójkąt jest styczny do boków $AB$, $BC$ i $CA$ w punktach – odpowiednio – $P=(0,10)$, $Q=(8,6)$ i $R=(9,13)$. Oblicz współrzędne wierzchołków $A$, $B$ i $C$ tego trójkąta.
Matura rozszerzona – kwiecień 2020 – zadanie 13
Matura rozszerzona · 2020 · Kwiecień · geometria analityczna · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Punkty styczności okręgu wpisanego dzielą boki na odcinki równe: $AP = AR$, $BP = BQ$, $CQ = CR$. Ponieważ $A$ i $B$ leżą na osi $Oy$, mają współrzędne $A = (0, y_A)$, $B = (0, y_B)$.
Z punktów styczności: $P = (0,10)$ leży na $AB$, więc $A$ i $B$ mają pierwsze współrzędne 0. Ponieważ $P$ jest między $A$ i $B$, to $y_A$ i $y_B$ są po przeciwnych stronach 10. Oznaczmy $y_A \gt y_B$. Wtedy $AP = y_A - 10$, $BP = 10 - y_B$.
Z równości odcinków stycznych: $AP = AR$. Punkt $R = (9,13)$ leży na $AC$. Długość $AR$ obliczamy ze współrzędnych: $AR = \sqrt{(9-0)^2 + (13-y_A)^2} = \sqrt{81 + (13-y_A)^2}$. Mamy równanie: $y_A - 10 = \sqrt{81 + (13-y_A)^2}$.
Podnosząc do kwadratu: $(y_A - 10)^2 = 81 + (13-y_A)^2$. Rozwijamy: $y_A^2 - 20y_A + 100 = 81 + 169 - 26y_A + y_A^2$. Upraszczamy: $-20y_A + 100 = 250 - 26y_A$, czyli $6y_A = 150$, więc $y_A = 25$. Zatem $A = (0,25)$.
Teraz $BP = BQ$. $B = (0, y_B)$, $P = (0,10)$, więc $BP = |10 - y_B|$. Zakładamy $y_B \lt 10$, więc $BP = 10 - y_B$. Punkt $Q = (8,6)$ leży na $BC$. Długość $BQ = \sqrt{(8-0)^2 + (6-y_B)^2} = \sqrt{64 + (6-y_B)^2}$. Mamy równanie: $10 - y_B = \sqrt{64 + (6-y_B)^2}$.
Podnosimy do kwadratu: $(10 - y_B)^2 = 64 + (6-y_B)^2$. Rozwijamy: $100 - 20y_B + y_B^2 = 64 + 36 - 12y_B + y_B^2$. Upraszczamy: $100 - 20y_B = 100 - 12y_B$, czyli $-20y_B = -12y_B$, więc $y_B = 0$. Zatem $B = (0,0)$.
Pozostaje znaleźć $C$. Wiemy, że $CQ = CR$. Oznaczmy $C = (x_C, y_C)$. Z $Q = (8,6)$ i $R = (9,13)$ mamy: $CQ = \sqrt{(x_C-8)^2 + (y_C-6)^2}$, $CR = \sqrt{(x_C-9)^2 + (y_C-13)^2}$. Ponadto $C$ leży na prostych $BC$ i $AC$. Możemy skorzystać z faktu, że $BP = BQ = 10 - 0 = 10$ oraz $AP = AR = 25 - 10 = 15$. Stąd $CQ = CR$ oraz $AB = 25$, $BC = BQ + CQ = 10 + CQ$, $AC = AR + CR = 15 + CR$. Trójkąt jest prostokątny, a kąt prosty jest przy wierzchołku $C$ (bo $A$ i $B$ na osi $Oy$, więc $AB$ jest pionowy, a jeśli kąt prosty byłby przy $A$ lub $B$, to drugi bok byłby poziomy, ale punkty styczności nie sugerują tego). Sprawdźmy twierdzenie Pitagorasa: $AB^2 = BC^2 + AC^2$? $AB = 25$, więc $625 = (10 + CQ)^2 + (15 + CR)^2$, ale $CQ = CR = r$ (promień okręgu wpisanego? nie, to różne odcinki). Lepiej: z równości $CQ = CR$ oznaczmy $d = CQ = CR$. Wtedy $BC = 10 + d$, $AC = 15 + d$. Z twierdzenia Pitagorasa: $25^2 = (10+d)^2 + (15+d)^2$. Rozwiązujemy: $625 = 100 + 20d + d^2 + 225 + 30d + d^2 = 325 + 50d + 2d^2$. Przenosimy: $2d^2 + 50d - 300 = 0$, dzielimy przez 2: $d^2 + 25d - 150 = 0$. Rozwiązujemy: $\Delta = 625 + 600 = 1225$, $\sqrt{\Delta} = 35$. $d = \frac{-25 \pm 35}{2}$. Dodatnie: $d = \frac{10}{2} = 5$. Zatem $CQ = CR = 5$.
Teraz $BC = 10 + 5 = 15$, $AC = 15 + 5 = 20$. Znając $B = (0,0)$ i $Q = (8,6)$ na $BC$, możemy wyznaczyć $C$. Punkt $Q$ dzieli $BC$ w stosunku $BQ : QC = 10 : 5 = 2 : 1$. Więc $Q = \frac{2C + 1B}{3} = \frac{2C + (0,0)}{3}$. Stąd $2C = 3Q = (24,18)$, więc $C = (12,9)$. Sprawdzamy: $C$ leży też na $AC$ z $A = (0,25)$ i $R = (9,13)$. $R$ dzieli $AC$ w stosunku $AR : RC = 15 : 5 = 3 : 1$. $R = \frac{3C + 1A}{4} = \frac{3(12,9) + (0,25)}{4} = \frac{(36,27) + (0,25)}{4} = \frac{(36,52)}{4} = (9,13)$ – zgadza się.
Odpowiedź: $A = (0,25)$, $B = (0,0)$, $C = (12,9)$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2020 · Kwiecień · wszystkie arkusze — matura rozszerzona