Okrąg $\mathcal{O}$ jest styczny do boków $AC$ i $BC$ trójkąta $ABC$ oraz przecina bok $AB$ tego trójkąta w punktach $M$ oraz $N$, przy czym $0<|AM|<|AN|<|AB|$. Wykaż, że jeśli $|AM|=|BN|$, to trójkąt $ABC$ jest równoramienny.
Matura rozszerzona – grudzień 2024 – zadanie 2
Matura rozszerzona · 2024 · Grudzień · planimetria · 2 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Z treści zadania: okrąg $\mathcal{O}$ jest styczny do boków $AC$ i $BC$ trójkąta $ABC$, a więc jego środek leży na dwusiecznej kąta $ACB$ (bo okrąg styczny do obu ramion kąta ma środek na dwusiecznej tego kąta).
Niech $P$ i $Q$ będą punktami styczności okręgu $\mathcal{O}$ odpowiednio do $AC$ i $BC$. Wtedy $|CP|=|CQ|$ (odcinki stycznych poprowadzonych z jednego punktu do okręgu).
Z własności siecznych i stycznych do okręgu: kwadrat długości odcinka stycznej z punktu $C$ do okręgu jest równy iloczynowi długości odcinków siecznej z punktu $C$ przecinającej okrąg. Ale tu okrąg jest styczny w $P$ i $Q$, więc $CP$ i $CQ$ to odcinki styczne. Z punktu $A$ poprowadzona sieczna $AMN$ i styczna $AP$? Nie, $A$ nie jest punktem styczności – styczna z $A$ nie jest dana. Z punktu $C$ mamy styczne $CP$ i $CQ$, ale nie mamy siecznej z $C$ przecinającej okrąg (bo $C$ leży na zewnątrz okręgu, a styczne są poprowadzone).
Rozważmy potęgi punktów $A$, $B$, $C$ względem okręgu $\mathcal{O}$. Dla punktu $A$: $|AP|^2 = |AM| \cdot |AN|$ (bo $AP$ jest styczną z $A$? Uwaga: nie wiemy czy $AP$ jest styczną. Wiemy tylko, że okrąg jest styczny do $AC$ w punkcie $P$, ale $P$ leży na $AC$, więc $AP$ jest częścią $AC$. Zatem $AP$ nie jest styczną z $A$, tylko odcinkiem od $A$ do punktu styczności $P$. Potęga punktu $A$ względem okręgu: $|AM|\cdot|AN| = |AT|^2$, gdzie $T$ jest punktem styczności stycznej z $A$ do okręgu. Ale nie mamy takiej stycznej. Zatem lepiej użyć: dla punktu $A$ mamy sieczną $AMN$, więc $|AM|\cdot|AN| = $ (potęga punktu $A$) = $|AP|^2$ tylko jeśli $AP$ jest styczną. Nie mamy pewności, że $AP$ jest styczną, bo $P$ jest punktem styczności okręgu do $AC$, ale to znaczy, że prosta $AC$ jest styczna w $P$, więc $AP$ jest odcinkiem stycznej od $A$ do punktu styczności? Tak: jeśli prosta $AC$ jest styczna do okręgu w $P$, to odcinek $AP$ jest odcinkiem stycznej od punktu $A$ do punktu styczności $P$. Zatem $AP$ jest styczną z $A$ (choć $A$ nie jest punktem styczności, ale styczna jest poprowadzona z $A$ do okręgu, bo $A$ leży na prostej stycznej). Dokładniej: styczna do okręgu w $P$ to cała prosta $AC$, więc $A$ leży na tej stycznej, więc odległość $A$ od $P$ to długość odcinka stycznej. Zatem potęga punktu $A$: $|AM|\cdot|AN| = |AP|^2$. Analogicznie dla punktu $B$: $B$ leży na stycznej $BC$ stycznej w $Q$, więc $|BQ|$ jest odcinkiem stycznej z $B$, więc $|BM|\cdot|BN| = |BQ|^2$.
Z założenia $|AM|=|BN|$. Oznaczmy $|AM|=|BN|=x$. Niech $|AN|=y$, $|BM|=z$. Wtedy $|AB|=x+z = y+x$? Nie, $|AB| = AM + MN + NB$, ale $MN$ wspólne. Raczej: punkty $M$ i $N$ leżą na $AB$ w kolejności $A$, $M$, $N$, $B$ (bo $0\lt |AM|\lt |AN|\lt |AB|$). Zatem $|AB| = |AM| + |MN| + |NB| = x + |MN| + x = 2x + |MN|$. Z drugiej strony $|AN| = |AM| + |MN| = x + |MN| = y$, więc $|MN| = y-x$. Wtedy $|BM| = |BN| + |MN| = x + (y-x) = y$. Czyli $|BM| = y = |AN|$. To ciekawe: skoro $|AM|=|BN|=x$ i $|AN|=y$, to $|BM| = |AB| - |AN| = (x+y-x?) $ Poprawnie: $|AB| = |AM| + |MN| + |NB| = x + (y-x) + x = y+x$. Ale $|BM| = |BN| + |MN| = x + (y-x) = y$. Zatem $|BM| = y = |AN|$. Mamy więc $|AM|=|BN|=x$ i $|AN|=|BM|=y$.
Z potęgi punktów: $|AP|^2 = |AM|\cdot|AN| = x\cdot y$. $|BQ|^2 = |BM|\cdot|BN| = y\cdot x = xy$. Zatem $|AP|^2 = |BQ|^2$, więc $|AP| = |BQ|$ (długości dodatnie).
Ponieważ okrąg jest styczny do $AC$ w $P$ i do $BC$ w $Q$, to $CP$ i $CQ$ są odcinkami stycznych z $C$, więc $|CP|=|CQ|$.
Rozpatrzmy odcinki na bokach: $|AC| = |AP| + |PC|$, $|BC| = |BQ| + |QC|$. Ponieważ $|AP|=|BQ|$ i $|PC|=|QC|$, dodając stronami otrzymujemy $|AC| = |BC|$.
Zatem trójkąt $ABC$ jest równoramienny z ramionami $AC$ i $BC$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2024 · Grudzień · wszystkie arkusze — matura rozszerzona