Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura rozszerzona – grudzień 2013 – zadanie 15

Matura rozszerzona · 2013 · Grudzień · stereometria · 3 punkty

W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym krawędź podstawy ma długość $a$. Kąt między krawędzią boczną a krawędzią podstawy ma miarę $\alpha>45^\circ$.

Ostrosłup prawidłowy czworokątny z oznaczonym kątem alfa

Oblicz objętość tego ostrosłupa.

Odpowiedź (klucz CKE)
$V=\frac{a^3}{6}\sqrt{\tan^2\alpha-1}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym podstawą jest kwadrat o boku $a$. Krawędź boczna tworzy z krawędzią podstawy kąt $\alpha$. Oznaczmy spodek wysokości ostrosłupa (środek podstawy) jako $S$, wierzchołek ostrosłupa jako $W$, a wierzchołek podstawy (np. $A$) tak, że kąt $\angle(W A S) = \alpha$.

Trójkąt $WAS$ jest prostokątny, przy czym $AS$ to połowa przekątnej kwadratu, czyli $AS = \frac{a\sqrt{2}}{2}$. Kąt przy wierzchołku $A$ to $\alpha$, więc $\frac{AS}{AW} = \cos\alpha$, gdzie $AW$ to krawędź boczna. Stąd $AW = \frac{AS}{\cos\alpha} = \frac{a\sqrt{2}}{2\cos\alpha}$.

Wysokość ostrosłupa $h = WS$ możemy obliczyć z trójkąta $WAS$: $\frac{h}{AS} = \tan\alpha$, więc $h = AS \cdot \tan\alpha = \frac{a\sqrt{2}}{2} \tan\alpha$.

Pole podstawy: $P_p = a^2$.

Obliczamy objętość: $V = \frac{1}{3} P_p \cdot h = \frac{1}{3} a^2 \cdot \frac{a\sqrt{2}}{2} \tan\alpha = \frac{a^3 \sqrt{2}}{6} \tan\alpha$.

Z warunku $\alpha \gt 45^\circ$ wynika, że $\tan\alpha \gt 1$, ale wynik można przekształcić do postaci z odpowiedzi. Zauważmy, że $\tan^2\alpha = \frac{\sin^2\alpha}{\cos^2\alpha}$, a z trójkąta $WAS$ mamy $\sin\alpha = \frac{h}{AW}$ i $\cos\alpha = \frac{AS}{AW}$. Możemy też wyrazić $h$ przez $\tan\alpha$ i $AS$, co już zrobiliśmy.

Sprawdźmy zgodność z podaną odpowiedzią: $V = \frac{a^3}{6}\sqrt{\tan^2\alpha - 1}$. Z trójkąta $WAS$: $AW^2 = AS^2 + h^2$, czyli $h^2 = AW^2 - AS^2$. Ale $AW = \frac{AS}{\cos\alpha}$, więc $h^2 = AS^2 \left(\frac{1}{\cos^2\alpha} - 1\right) = AS^2 \cdot \tan^2\alpha$. To daje $h = AS \cdot \tan\alpha$, co mamy. Podstawiając $AS = \frac{a\sqrt{2}}{2}$, otrzymujemy $h = \frac{a\sqrt{2}}{2} \tan\alpha$, więc $V = \frac{1}{3} a^2 \cdot \frac{a\sqrt{2}}{2} \tan\alpha = \frac{a^3 \sqrt{2}}{6} \tan\alpha$. Aby uzyskać $\sqrt{\tan^2\alpha - 1}$, zauważmy, że $\tan^2\alpha - 1 = \frac{\sin^2\alpha - \cos^2\alpha}{\cos^2\alpha}$. Z trójkąta $WAS$: $\sin\alpha = \frac{h}{AW}$, $\cos\alpha = \frac{AS}{AW}$, więc $\sin^2\alpha - \cos^2\alpha = \frac{h^2 - AS^2}{AW^2}$. Ale $h^2 = AW^2 - AS^2$, więc $\sin^2\alpha - \cos^2\alpha = \frac{AW^2 - 2AS^2}{AW^2} = 1 - 2\left(\frac{AS}{AW}\right)^2 = 1 - 2\cos^2\alpha$. To nie prowadzi prosto. Spróbujmy inaczej: $\sqrt{\tan^2\alpha - 1} = \sqrt{\frac{\sin^2\alpha}{\cos^2\alpha} - 1} = \sqrt{\frac{\sin^2\alpha - \cos^2\alpha}{\cos^2\alpha}} = \frac{\sqrt{\sin^2\alpha - \cos^2\alpha}}{\cos\alpha}$. Z trójkąta $WAS$: $\sin\alpha = \frac{h}{AW}$, $\cos\alpha = \frac{AS}{AW}$, więc $\sin^2\alpha - \cos^2\alpha = \frac{h^2 - AS^2}{AW^2}$. Ale $h^2 = AW^2 - AS^2$, więc $h^2 - AS^2 = AW^2 - 2AS^2$. Zatem $\sqrt{\sin^2\alpha - \cos^2\alpha} = \frac{\sqrt{AW^2 - 2AS^2}}{AW}$. Mamy $AS = \frac{a\sqrt{2}}{2}$, $AW = \frac{a\sqrt{2}}{2\cos\alpha}$, więc $AW^2 - 2AS^2 = \frac{a^2}{2\cos^2\alpha} - a^2 = a^2\left(\frac{1}{2\cos^2\alpha} - 1\right) = a^2\cdot\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}$. Wtedy $\sqrt{AW^2 - 2AS^2} = a\sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}}$. Podstawiając do $V$: $V = \frac{a^3}{6}\sqrt{\tan^2\alpha - 1} = \frac{a^3}{6} \cdot \frac{\sqrt{\sin^2\alpha - \cos^2\alpha}}{\cos\alpha} = \frac{a^3}{6} \cdot \frac{1}{\cos\alpha} \cdot \frac{\sqrt{AW^2 - 2AS^2}}{AW} = \frac{a^3}{6} \cdot \frac{1}{\cos\alpha} \cdot \frac{a\sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}}}{\frac{a\sqrt{2}}{2\cos\alpha}} = \frac{a^3}{6} \cdot \frac{1}{\cos\alpha} \cdot \frac{\sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}}}{\frac{\sqrt{2}}{2\cos\alpha}} = \frac{a^3}{6} \cdot \frac{1}{\cos\alpha} \cdot \frac{2\cos\alpha}{\sqrt{2}} \sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}} = \frac{a^3}{6} \cdot \frac{2}{\sqrt{2}} \sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}} = \frac{a^3}{6} \cdot \sqrt{2} \cdot \sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{2\cos^2\alpha}} = \frac{a^3}{6} \sqrt{\frac{2(1 - 2\cos^2\alpha)}{2\cos^2\alpha}} = \frac{a^3}{6} \sqrt{\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{\cos^2\alpha}}$. Ale $\frac{1 - 2\cos^2\alpha}{\cos^2\alpha} = \frac{1}{\cos^2\alpha} - 2 = \sec^2\alpha - 2$. To nie jest $\tan^2\alpha - 1$, bo $\tan^2\alpha - 1 = \sec^2\alpha - 2$. Rzeczywiście, $\tan^2\alpha - 1 = \frac{\sin^2\alpha}{\cos^2\alpha} - 1 = \frac{\sin^2\alpha - \cos^2\alpha}{\cos^2\alpha} = \frac{1 - 2\cos^2\alpha}{\cos^2\alpha}$. Zatem się zgadza. Ostatecznie $V = \frac{a^3}{6}\sqrt{\tan^2\alpha - 1}$.

Odpowiedź: $V = \frac{a^3}{6}\sqrt{\tan^2\alpha - 1}$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura rozszerzona 2013 · Grudzień · wszystkie arkusze — matura rozszerzona