Dany jest nieskończony szereg geometryczny: $$2x-\frac{6x}{x-1}+\frac{18x}{(x-1)^2}-\frac{54x}{(x-1)^3}+\ldots$$ Wyznacz wszystkie wartości zmiennej $x$ różnej od $0$ i od $1$, dla których suma tego szeregu istnieje i jest równa $\frac{15}{2}$. Zapisz obliczenia.
Matura rozszerzona – czerwiec 2023 – zadanie 7
Matura rozszerzona · 2023 · Czerwiec · ciągi · 4 punkty
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Szereg geometryczny ma postać: $2x - \frac{6x}{x-1} + \frac{18x}{(x-1)^2} - \frac{54x}{(x-1)^3} + \ldots$. Pierwszy wyraz to $a_1 = 2x$. Iloraz $q$ obliczamy dzieląc drugi wyraz przez pierwszy: $q = \frac{-\frac{6x}{x-1}}{2x} = -\frac{3}{x-1}$.
Warunek zbieżności szeregu geometrycznego: $|q| \lt 1$, czyli $\left| -\frac{3}{x-1} \right| \lt 1 \iff \frac{3}{|x-1|} \lt 1 \iff |x-1| \gt 3$.
Suma szeregu zbieżnego: $S = \frac{a_1}{1 - q} = \frac{2x}{1 - \left(-\frac{3}{x-1}\right)} = \frac{2x}{1 + \frac{3}{x-1}} = \frac{2x}{\frac{x-1+3}{x-1}} = \frac{2x}{\frac{x+2}{x-1}} = 2x \cdot \frac{x-1}{x+2} = \frac{2x(x-1)}{x+2}$.
Przyrównujemy do danej wartości: $\frac{2x(x-1)}{x+2} = \frac{15}{2}$. Mnożymy na krzyż: $4x(x-1) = 15(x+2)$, czyli $4x^2 - 4x = 15x + 30$.
Przenosząc wszystko na jedną stronę: $4x^2 - 19x - 30 = 0$. Obliczamy wyróżnik: $\Delta = (-19)^2 - 4 \cdot 4 \cdot (-30) = 361 + 480 = 841$, $\sqrt{\Delta} = 29$. Rozwiązania: $x_1 = \frac{19 - 29}{8} = -\frac{10}{8} = -\frac{5}{4}$, $x_2 = \frac{19 + 29}{8} = \frac{48}{8} = 6$.
Sprawdzamy warunek zbieżności $|x-1| \gt 3$: dla $x = -\frac{5}{4}$ mamy $| -\frac{5}{4} - 1 | = | -\frac{9}{4} | = \frac{9}{4} = 2.25 \lt 3$, więc nie spełnia. Dla $x = 6$: $|6-1| = 5 \gt 3$, spełnia. Dodatkowo $x \neq 0$ i $x \neq 1$ są spełnione.
Odpowiedź: $x = 6$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2023 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona