Rozpatrujemy wszystkie ostrosłupy prawidłowe czworokątne, w których suma promienia okręgu opisanego na podstawie i długości krawędzi bocznej jest równa $d$. Wyznacz długość krawędzi podstawy tego z rozpatrywanych ostrosłupów, który ma największą objętość. Oblicz tę największą objętość.
Matura rozszerzona – czerwiec 2020 – zadanie 15
Matura rozszerzona · 2020 · Czerwiec · stereometria · 7 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Oznaczmy: krawędź podstawy ostrosłupa prawidłowego czworokątnego jako $a$, krawędź boczna jako $b$, wysokość ostrosłupa jako $H$. Promień okręgu opisanego na podstawie (kwadrat o boku $a$) to połowa przekątnej kwadratu: $R = \frac{a\sqrt{2}}{2}$.
Z warunku zadania: $R + b = d$, czyli $\frac{a\sqrt{2}}{2} + b = d$, stąd $b = d - \frac{a\sqrt{2}}{2}$. Krawędź boczna $b$ musi być dodatnia, więc $d \gt \frac{a\sqrt{2}}{2}$.
Wysokość ostrosłupa $H$ obliczamy z trójkąta prostokątnego: połowa przekątnej podstawy $\frac{a\sqrt{2}}{2}$, wysokość $H$ i krawędź boczna $b$: $H^2 = b^2 - \left(\frac{a\sqrt{2}}{2}\right)^2 = \left(d - \frac{a\sqrt{2}}{2}\right)^2 - \frac{a^2}{2}$.
Objętość ostrosłupa: $V = \frac{1}{3} \cdot a^2 \cdot H = \frac{1}{3} a^2 \sqrt{\left(d - \frac{a\sqrt{2}}{2}\right)^2 - \frac{a^2}{2}}$.
Szukamy maksimum $V$ jako funkcji zmiennej $a$. Dla wygody badamy funkcję $f(a) = V^2$ (maksimum w tym samym punkcie, gdyż $V \ge 0$). $f(a) = \frac{1}{9} a^4 \left[ \left(d - \frac{a\sqrt{2}}{2}\right)^2 - \frac{a^2}{2} \right] = \frac{1}{9} a^4 \left( d^2 - d a\sqrt{2} + \frac{a^2}{2} - \frac{a^2}{2} \right) = \frac{1}{9} a^4 (d^2 - d a\sqrt{2})$.
Pochodna: $f'(a) = \frac{1}{9} \left[ 4a^3(d^2 - d a\sqrt{2}) + a^4(-d\sqrt{2}) \right] = \frac{1}{9} a^3 (4d^2 - 4d a\sqrt{2} - d\sqrt{2} a) = \frac{1}{9} a^3 d (4d - 5\sqrt{2} a)$.
Przyrównujemy do zera: $f'(a)=0 \Rightarrow a=0$ (odrzucamy) lub $4d - 5\sqrt{2} a = 0 \Rightarrow a = \frac{4d}{5\sqrt{2}} = \frac{2\sqrt{2}d}{5}$.
Dla $a \lt \frac{2\sqrt{2}d}{5}$ pochodna dodatnia, dla $a \gt \frac{2\sqrt{2}d}{5}$ ujemna, więc w tym punkcie $f(a)$ ma maksimum, a zatem $V$ też.
Obliczamy $V_{\max}$: podstawiamy $a = \frac{2\sqrt{2}d}{5}$ do wzoru na $b$: $b = d - \frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{2\sqrt{2}d}{5} = d - \frac{2d}{5} = \frac{3d}{5}$. Następnie $H = \sqrt{b^2 - \left(\frac{a\sqrt{2}}{2}\right)^2} = \sqrt{\left(\frac{3d}{5}\right)^2 - \left(\frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{2\sqrt{2}d}{5}\right)^2} = \sqrt{\frac{9d^2}{25} - \left(\frac{2d}{5}\right)^2} = \sqrt{\frac{9d^2}{25} - \frac{4d^2}{25}} = \sqrt{\frac{5d^2}{25}} = \frac{d\sqrt{5}}{5}$.
Zatem $V_{\max} = \frac{1}{3} a^2 H = \frac{1}{3} \cdot \left(\frac{2\sqrt{2}d}{5}\right)^2 \cdot \frac{d\sqrt{5}}{5} = \frac{1}{3} \cdot \frac{8d^2}{25} \cdot \frac{d\sqrt{5}}{5} = \frac{8\sqrt{5}d^3}{375}$.
Cały arkusz: Matura rozszerzona 2020 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura rozszerzona