Dany jest trójkąt prostokątny o długościach boków $a$, $b$, $c$, gdzie $a<b<c$. Obracając ten trójkąt wokół prostej zawierającej dłuższą przyprostokątną o kąt $360^\circ$, otrzymujemy bryłę, której objętość jest równa:
Matura podstawowa – sierpień 2015 – zadanie 22
Matura podstawowa · 2015 · Sierpień · stereometria · 1 punkt
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Trójkąt prostokątny o bokach $a$, $b$, $c$ (gdzie $a\lt b\lt c$) ma $c$ jako przeciwprostokątną, a $a$ i $b$ jako przyprostokątne. Dłuższą przyprostokątną jest $b$ (bo $a\lt b$).
Obrót trójkąta wokół prostej zawierającej dłuższą przyprostokątną $b$ oznacza, że oś obrotu to bok $b$. W wyniku obrotu powstaje stożek ścięty? Nie, powstaje bryła złożona z dwóch stożków o wspólnej podstawie.
Rozważmy trójkąt prostokątny: przyprostokątna $b$ (oś obrotu) leży poziomo, przyprostokątna $a$ jest prostopadła do $b$ (wysokość trójkąta). Przeciwprostokątna $c$ łączy końce $a$ i $b$.
Obrót wokół boku $b$: bok $a$ zakreśli koło o promieniu $a$ (bo jest prostopadły do osi), ale uwaga: punkt przy kącie prostym jest odległy o $a$ od osi, więc promień podstawy stożka? W rzeczywistości oś przechodzi przez bok $b$, więc odległość punktów trójkąta od osi jest zmienna.
Lepiej: Oś to prosta zawierająca $b$. Trójkąt ma wierzchołki: $A$ (kąt prosty), $B$ (koniec $b$ przy kącie prostym), $C$ (koniec $a$ i $c$). Niech $AB = b$, $AC = a$, $BC = c$. Obrót wokół prostej $AB$: punkt $A$ leży na osi, punkt $B$ też na osi, punkt $C$ nie leży na osi. Podczas obrotu punkt $C$ zakreśli okrąg o promieniu równym odległości $C$ od prostej $AB$. Odległość $C$ od $AB$ to wysokość trójkąta opuszczona z $C$ na $AB$, czyli długość $AC$? Nie, bo $AC$ jest prostopadła do $AB$? W trójkącie prostokątnym przy kącie prostym $A$, boki $AB$ i $AC$ są prostopadłe, więc odległość $C$ od $AB$ to dokładnie $AC = a$. Zatem promień podstawy stożka (lub bryły) to $a$.
Bryła powstała z obrotu trójkąta wokół $AB$ to stożek o promieniu podstawy $r = a$ i wysokości $h = b$? Nie, bo trójkąt nie jest prosty do osi na całej długości? W rzeczywistości obracamy cały trójkąt, a nie tylko prostą $AC$. Bryła to stożek o wysokości $b$ i promieniu podstawy $a$? Sprawdźmy: Obrót wokół $AB$: punkt $C$ zakreśli podstawę stożka, a odcinek $BC$ zakreśli powierzchnię boczną. Wysokość stożka to odległość między $A$ a $B$, czyli $b$. Zatem objętość stożka: $V = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi a^2 b$. To odpowiada odpowiedzi A.
Sprawdźmy inne odpowiedzi: B to $\pi a^2 b$ (bez 1/3), C to $\frac{1}{3} \pi b^2 a$ (promień $b$), D to suma pól. Zatem poprawna jest A.
Odpowiedź: $V = \frac{1}{3} \pi a^2 b$.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2015 · Sierpień · wszystkie arkusze — matura podstawowa