Dany jest trapez równoramienny $ABCD$ o podstawach $AB$ i $CD$, w którym $|AB|=2\cdot|CD|$. Przekątna $AC$ tego trapezu jest zawarta w dwusiecznej kąta $DAB$.
Wykaż, że w tym trapezie miara kąta $DAB$ jest równa $60^\circ$.
Matura podstawowa · 2026 · Marzec · planimetria · 3 punkty
Dany jest trapez równoramienny $ABCD$ o podstawach $AB$ i $CD$, w którym $|AB|=2\cdot|CD|$. Przekątna $AC$ tego trapezu jest zawarta w dwusiecznej kąta $DAB$.
Wykaż, że w tym trapezie miara kąta $DAB$ jest równa $60^\circ$.
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Oznaczmy: $|CD| = a$, wtedy $|AB| = 2a$. W trapezie równoramiennym $ABCD$ o podstawach $AB$ i $CD$ mamy $AD = BC$. Niech $\angle DAB = \alpha$. Z treści zadania przekątna $AC$ leży na dwusiecznej kąta $DAB$, więc $\angle DAC = \angle CAB = \frac{\alpha}{2}$.
Przedłużmy ramiona $AD$ i $BC$ do przecięcia w punkcie $E$. Wówczas trójkąt $ABE$ jest równoramienny ($\angle EAB = \angle EBA$), a trapez $ABCD$ jest odcięty równoległą do podstawy $AB$ przechodzącą przez punkt $D$. Z podobieństwa trójkątów $CDE$ i $ABE$ (gdyż $CD \parallel AB$) mamy $\frac{|CD|}{|AB|} = \frac{a}{2a} = \frac{1}{2}$, więc $|DE| = |AD| = x$ i $|AE| = 2x$ (ponieważ $|AE| = |AD| + |DE| = x + x = 2x$).
W trójkącie $ACD$ rozważmy kąty: $\angle ADC = 180^\circ - \alpha$ (bo suma kątów przy ramieniu $AD$ w trapezie równoramiennym wynosi $180^\circ$), a $\angle ACD = \angle CAB$ (kąty naprzemianległe przy $AB \parallel CD$ i siecznej $AC$) = $\frac{\alpha}{2}$. Zatem w $\triangle ACD$ suma kątów: $\angle CAD + \angle ACD + \angle ADC = \frac{\alpha}{2} + \frac{\alpha}{2} + (180^\circ - \alpha) = 180^\circ$, co jest zawsze spełnione.
Rozważmy trójkąt $ABC$. Z twierdzenia sinusów dla $\triangle ABC$: $\frac{|AC|}{\sin \angle ABC} = \frac{|AB|}{\sin \angle ACB}$. Ale $\angle ABC = 180^\circ - \alpha$ (kąt przy podstawie w trapezie równoramiennym), $\angle ACB = \angle CAD = \frac{\alpha}{2}$ (naprzemianległe), $|AB| = 2a$. Zatem $\frac{|AC|}{\sin(180^\circ-\alpha)} = \frac{2a}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$, czyli $\frac{|AC|}{\sin \alpha} = \frac{2a}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$.
Z drugiej strony w $\triangle ACD$: $\frac{|AC|}{\sin \angle ADC} = \frac{|CD|}{\sin \angle CAD}$, czyli $\frac{|AC|}{\sin(180^\circ-\alpha)} = \frac{a}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$, więc $\frac{|AC|}{\sin \alpha} = \frac{a}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$.
Porównując obie równości: $\frac{2a}{\sin(\frac{\alpha}{2})} = \frac{a}{\sin(\frac{\alpha}{2})} \cdot \frac{|AC|}{\sin \alpha}$? Lepiej: z pierwszego: $|AC| = \frac{2a \sin \alpha}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$, z drugiego: $|AC| = \frac{a \sin \alpha}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$. Przyrównując: $\frac{2a \sin \alpha}{\sin(\frac{\alpha}{2})} = \frac{a \sin \alpha}{\sin(\frac{\alpha}{2})}$, co daje $2 = 1$ – sprzeczność, chyba że $\sin \alpha = 0$ lub nieskończoność, co nie zachodzi. Więc gdzieś błąd.
Poprawniej: W $\triangle ABC$: $\angle BAC = \frac{\alpha}{2}$, $\angle ABC = 180^\circ - \alpha$, $\angle ACB = 180^\circ - \frac{\alpha}{2} - (180^\circ - \alpha) = \frac{\alpha}{2}$. Zatem $\triangle ABC$ jest równoramienny: $|AC| = |BC| = x$ (ramię trapezu). W $\triangle ACD$: $\angle CAD = \frac{\alpha}{2}$, $\angle ADC = 180^\circ - \alpha$, $\angle ACD = \frac{\alpha}{2}$ (bo $\angle ACD = \angle CAB$ naprzemianległe). Zatem $\triangle ACD$ też jest równoramienny: $|AD| = |CD| = a$. Ale $|AD|$ to ramię trapezu, więc $|AD| = |BC| = x$, stąd $x = a$. Zatem ramię trapezu $AD = a$, a podstawa $AB = 2a$.
W trójkącie $ABD$ (lub $ABC$) zastosujmy twierdzenie cosinusów dla kąta $\alpha$ przy wierzchołku $A$: w $\triangle ABD$: $|BD|^2 = |AD|^2 + |AB|^2 - 2\cdot|AD|\cdot|AB|\cdot\cos\alpha = a^2 + (2a)^2 - 2\cdot a\cdot 2a\cdot\cos\alpha = 5a^2 - 4a^2\cos\alpha$. W $\triangle ABC$: $|AC|^2 = |AB|^2 + |BC|^2 - 2\cdot|AB|\cdot|BC|\cdot\cos(180^\circ-\alpha) = (2a)^2 + a^2 - 2\cdot 2a\cdot a\cdot(-\cos\alpha) = 5a^2 + 4a^2\cos\alpha$. Ale $|AC| = |AD| = a$ (bo $\triangle ACD$ równoramienny), więc $a^2 = 5a^2 + 4a^2\cos\alpha$, czyli $1 = 5 + 4\cos\alpha$, $4\cos\alpha = -4$, $\cos\alpha = -1$, co daje $\alpha = 180^\circ$ – niemożliwe.
Uwaga: $|AC|$ nie jest równe $a$, bo $\triangle ACD$ równoramienny: $|AD| = |CD| = a$, ale $|AC|$ to podstawa, więc $|AC|$ różne. Poprawne: w $\triangle ACD$ równoramienny o ramionach $AD = a$ i $CD = a$, więc $|AC|$ obliczamy z twierdzenia cosinusów: $|AC|^2 = a^2 + a^2 - 2a^2\cos\angle ADC = 2a^2 - 2a^2\cos(180^\circ-\alpha) = 2a^2 + 2a^2\cos\alpha$. Z $\triangle ABC$: $|AC|^2 = (2a)^2 + a^2 - 2\cdot 2a\cdot a\cdot\cos(180^\circ-\alpha) = 5a^2 + 4a^2\cos\alpha$. Przyrównujemy: $2a^2 + 2a^2\cos\alpha = 5a^2 + 4a^2\cos\alpha$. Dzieląc przez $a^2$: $2 + 2\cos\alpha = 5 + 4\cos\alpha$, więc $2\cos\alpha = -3$, $\cos\alpha = -\frac{3}{2}$ – niemożliwe.
Błąd: w $\triangle ABC$ kąt przy wierzchołku $B$ to $180^\circ-\alpha$, ale bok $AC$ leży naprzeciw tego kąta, więc twierdzenie cosinusów: $|AC|^2 = |AB|^2 + |BC|^2 - 2|AB||BC|\cos(\angle ABC) = (2a)^2 + a^2 - 2\cdot 2a\cdot a\cdot\cos(180^\circ-\alpha) = 5a^2 - 4a^2(-\cos\alpha) = 5a^2 + 4a^2\cos\alpha$ – tak jak wyżej. W $\triangle ACD$: $|AC|^2 = a^2 + a^2 - 2a^2\cos(\angle ADC) = 2a^2 - 2a^2\cos(180^\circ-\alpha) = 2a^2 - 2a^2(-\cos\alpha) = 2a^2 + 2a^2\cos\alpha$. Przyrównanie daje $2+2\cos\alpha = 5+4\cos\alpha$ → $2\cos\alpha = -3$ → $\cos\alpha = -1.5$ – sprzeczność. Zatem założenie, że $\triangle ACD$ równoramienny ($AD=CD$) prowadzi do sprzeczności. Może $\triangle ACD$ nie jest równoramienny? Ale mamy: $\angle CAD = \frac{\alpha}{2}$, $\angle ACD = \frac{\alpha}{2}$ (naprzemianległe do $\angle CAB$), więc kąty przy podstawie $AC$ są równe, zatem $\triangle ACD$ jest równoramienny względem podstawy $AC$, czyli $|AD| = |CD|$. To jest poprawne.
Zatem $|AD| = |CD| = a$, ale $|AD|$ to ramię trapezu, więc $|BC| = a$ też. Mamy trapez równoramienny o podstawach $2a$ i $a$ oraz ramionach $a$. Poprowadźmy wysokości z $C$ i $D$ na $AB$, oznaczając spodki $E$ i $F$. Wtedy $AE = BF = \frac{2a - a}{2} = \frac{a}{2}$. W trójkącie prostokątnym $ADE$: $\cos\alpha = \frac{AE}{AD} = \frac{a/2}{a} = \frac{1}{2}$, stąd $\alpha = 60^\circ$.
Sprawdźmy: $\cos\alpha = \frac{1}{2}$ → $\alpha=60^\circ$. Wtedy dwusieczna dzieli kąt $60^\circ$ na $30^\circ$, co jest spójne z geometrią.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2026 · Marzec · wszystkie arkusze — matura podstawowa