Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura podstawowa – maj 2017 – zadanie 28

Matura podstawowa · 2017 · Maj · planimetria · 2 punkty

Dane są dwa okręgi o środkach w punktach $P$ i $R$, styczne zewnętrznie w punkcie $C$. Prosta $AB$ jest styczna do obu okręgów odpowiednio w punktach $A$ i $B$ oraz $|\angle APC|=\alpha$ i $|\angle ABC|=\beta$ (zobacz rysunek). Wykaż, że $\alpha=180^\circ-2\beta$.

Dwa okręgi styczne zewnętrznie i wspólna styczna AB

Odpowiedź (klucz CKE)
$\alpha=180^\circ-2\beta$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Kąt środkowy \( \angle APC \) jest oparty na łuku \( AC \) w okręgu o środku \( P \). Ponieważ prosta \( AB \) jest styczna do tego okręgu w punkcie \( A \), to kąt między styczną a cięciwą \( AC \) jest równy kątowi wpisanemu opartemu na łuku \( AC \). Zatem \( \angle BAC = \frac{1}{2} \alpha \).

Trójkąt \( ABC \) jest prostokątny, ponieważ \( AB \) jest styczna do okręgu o środku \( R \) w punkcie \( B \), a promień \( RB \) jest prostopadły do stycznej. Stąd \( \angle RBC = 90^\circ \), ale to nie jest bezpośrednio potrzebne. Zauważmy, że w trójkącie \( ABC \) suma kątów wynosi \( 180^\circ \): \( \angle BAC + \angle ABC + \angle ACB = 180^\circ \).

Kąt \( \angle ACB \) to kąt między cięciwą \( AC \) a styczną \( BC \) do drugiego okręgu? Nie, punkt \( C \) to punkt styczności okręgów, a \( B \) to punkt styczności prostej \( AB \) do drugiego okręgu. Prosta \( AB \) jest styczna do obu okręgów, więc punkty \( A \) i \( B \) to punkty styczności. Odcinek \( AC \) to cięciwa pierwszego okręgu, a \( BC \) to cięciwa drugiego okręgu. W trójkącie \( ABC \) kąt przy wierzchołku \( C \) to \( \angle ACB \).

Z własności kąta między styczną a cięciwą w okręgu o środku \( R \): kąt między styczną \( AB \) a cięciwą \( BC \) jest równy kątowi wpisanemu opartemu na łuku \( BC \). Ale kąt wpisany oparty na łuku \( BC \) w okręgu o środku \( R \) to \( \angle BRC \) jako kąt środkowy? Nie, kąt wpisany to połowa kąta środkowego. Oznaczmy kąt środkowy \( \angle BRC = \gamma \). Wtedy kąt między styczną \( AB \) a cięciwą \( BC \) (czyli \( \angle ABC \)) jest równy połowie kąta środkowego \( \gamma \), ale uwaga: kąt między styczną a cięciwą jest równy kątowi wpisanemu opartemu na łuku \( BC \), a kąt wpisany to połowa kąta środkowego. Zatem \( \beta = \frac{1}{2} \gamma \), czyli \( \gamma = 2\beta \).

Teraz rozważmy czworokąt \( APCR \). Punkty \( P \) i \( R \) to środki okręgów stycznych zewnętrznie w punkcie \( C \). Odcinki \( PC \) i \( RC \) to promienie leżące na jednej prostej, ponieważ okręgi są styczne zewnętrznie, więc punkty \( P, C, R \) są współliniowe. Zatem kąt \( \angle PCR = 180^\circ \).

W trójkącie \( APC \) kąt przy wierzchołku \( P \) to \( \alpha \), a przy wierzchołku \( C \) to kąt \( \angle ACP \). W trójkącie \( BRC \) kąt przy wierzchołku \( R \) to \( \gamma = 2\beta \), a przy wierzchołku \( C \) to kąt \( \angle BCR \). Zauważmy, że kąty \( \angle ACP \) i \( \angle BCR \) są przyległe do kąta \( \angle ACB \). Ponieważ punkty \( P, C, R \) są współliniowe, to kąt \( \angle ACP + \angle ACB + \angle BCR = 180^\circ \).

W trójkącie \( ABC \) suma kątów: \( \frac{1}{2}\alpha + \beta + \angle ACB = 180^\circ \). Stąd \( \angle ACB = 180^\circ - \frac{1}{2}\alpha - \beta \).

Z drugiej strony, w trójkącie \( APC \) suma kątów: \( \alpha + \angle PAC + \angle ACP = 180^\circ \). Ale \( \angle PAC = \frac{1}{2}\alpha \) (bo trójkąt \( APC \) jest równoramienny: \( PA = PC \) jako promienie, więc kąty przy podstawie \( AC \) są równe, a kąt przy wierzchołku \( P \) to \( \alpha \), zatem \( \angle PAC = \angle PCA = \frac{180^\circ - \alpha}{2} \)). Wcześniej użyłem własności kąta między styczną a cięciwą, która daje \( \angle BAC = \frac{1}{2}\alpha \), a punkt \( A \) leży na okręgu, więc \( \angle PAC = \angle BAC \)? Tak, bo to ten sam kąt. Zatem \( \angle PAC = \frac{1}{2}\alpha \). Wtedy z sumy kątów w trójkącie \( APC \): \( \alpha + \frac{1}{2}\alpha + \angle ACP = 180^\circ \), czyli \( \frac{3}{2}\alpha + \angle ACP = 180^\circ \), więc \( \angle ACP = 180^\circ - \frac{3}{2}\alpha \).

Podobnie w trójkącie \( BRC \): promienie \( RB = RC \), więc trójkąt jest równoramienny. Kąt przy wierzchołku \( R \) to \( \gamma = 2\beta \), zatem kąty przy podstawie \( BC \) są równe: \( \angle RBC = \angle RCB = \frac{180^\circ - 2\beta}{2} = 90^\circ - \beta \). Ale \( \angle RBC \) to kąt między promieniem \( RB \) a cięciwą \( BC \), natomiast kąt \( \angle RCB \) to kąt przy wierzchołku \( C \) w trójkącie \( BRC \), czyli \( \angle BCR = 90^\circ - \beta \).

Teraz mamy: \( \angle ACP = 180^\circ - \frac{3}{2}\alpha \), \( \angle BCR = 90^\circ - \beta \), oraz \( \angle ACB = 180^\circ - \frac{1}{2}\alpha - \beta \). Ponieważ \( \angle ACP + \angle ACB + \angle BCR = 180^\circ \) (bo punkty \( P, C, R \) są współliniowe, a kąty \( \angle ACP \), \( \angle ACB \), \( \angle BCR \) wypełniają kąt półpełny), podstawiamy:

\[ (180^\circ - \frac{3}{2}\alpha) + (180^\circ - \frac{1}{2}\alpha - \beta) + (90^\circ - \beta) = 180^\circ \]

Upraszczamy lewą stronę: \( 180 - 1.5\alpha + 180 - 0.5\alpha - \beta + 90 - \beta = 450 - 2\alpha - 2\beta \).

Równanie: \( 450^\circ - 2\alpha - 2\beta = 180^\circ \).

Stąd \( 2\alpha + 2\beta = 270^\circ \), czyli \( \alpha + \beta = 135^\circ \).

To nie jest jeszcze teza. Sprawdźmy inaczej: z trójkąta \( ABC \): \( \frac{1}{2}\alpha + \beta + \angle ACB = 180^\circ \). Zauważmy, że kąt \( \angle ACB \) można też wyrazić przez kąty w punktach \( C \) względem prostych \( CA \) i \( CB \). Można skorzystać z faktu, że kąt między stycznymi? Alternatywnie, rozważmy kąt \( \angle ACP \) i \( \angle BCR \). W trójkącie \( APC \): \( \angle ACP = \frac{180^\circ - \alpha}{2} \) (bo to kąt przy podstawie w trójkącie równoramiennym). W trójkącie \( BRC \): \( \angle BCR = \frac{180^\circ - \gamma}{2} = \frac{180^\circ - 2\beta}{2} = 90^\circ - \beta \). Ponieważ \( \angle ACP + \angle ACB + \angle BCR = 180^\circ \), oraz \( \angle ACB = 180^\circ - \frac{1}{2}\alpha - \beta \) z trójkąta \( ABC \), podstawiamy:

\[ \frac{180^\circ - \alpha}{2} + (180^\circ - \frac{1}{2}\alpha - \beta) + (90^\circ - \beta) = 180^\circ \]

Obliczamy: \( 90^\circ - \frac{\alpha}{2} + 180^\circ - \frac{\alpha}{2} - \beta + 90^\circ - \beta = 360^\circ - \alpha - 2\beta \).

Równanie: \( 360^\circ - \alpha - 2\beta = 180^\circ \), czyli \( \alpha + 2\beta = 180^\circ \), a stąd \( \alpha = 180^\circ - 2\beta \), co jest tezą.

Zatem wykazano, że \( \alpha = 180^\circ - 2\beta \).

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura podstawowa 2017 · Maj · wszystkie arkusze — matura podstawowa