Podstawą ostrosłupa prawidłowego trójkątnego $ABCS$ jest trójkąt równoboczny $ABC$. Wysokość $SO$ tego ostrosłupa jest równa wysokości jego podstawy. Objętość tego ostrosłupa jest równa $27$. Oblicz pole powierzchni bocznej ostrosłupa $ABCS$ oraz cosinus kąta, jaki tworzą wysokość ściany bocznej i płaszczyzna podstawy ostrosłupa.
Matura podstawowa – maj 2016 – zadanie 33
Matura podstawowa · 2016 · Maj · stereometria · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Oznaczmy: $a$ – długość krawędzi podstawy (trójkąta równobocznego $ABC$), $h_p$ – wysokość podstawy, $H$ – wysokość ostrosłupa. Z treści: $H = h_p$. Wysokość trójkąta równobocznego: $h_p = \frac{a\sqrt{3}}{2}$, więc $H = \frac{a\sqrt{3}}{2}$.
Pole podstawy: $P_p = \frac{a^2\sqrt{3}}{4}$. Objętość ostrosłupa: $V = \frac{1}{3} P_p \cdot H = \frac{1}{3} \cdot \frac{a^2\sqrt{3}}{4} \cdot \frac{a\sqrt{3}}{2} = \frac{1}{3} \cdot \frac{a^3 \cdot 3}{8} = \frac{a^3}{8}$. Z warunku $V = 27$ mamy $\frac{a^3}{8} = 27$, czyli $a^3 = 216$, stąd $a = 6$.
Wysokość ostrosłupa: $H = \frac{6\sqrt{3}}{2} = 3\sqrt{3}$. Ściana boczna to trójkąt równoramienny o podstawie $a = 6$ i ramionach będących krawędziami bocznymi. Obliczamy długość krawędzi bocznej $b$ z trójkąta prostokątnego $SOB$: $O$ to środek trójkąta równobocznego, $OB = \frac{2}{3}h_p = \frac{2}{3} \cdot 3\sqrt{3} = 2\sqrt{3}$. Z tw. Pitagorasa: $b^2 = H^2 + OB^2 = (3\sqrt{3})^2 + (2\sqrt{3})^2 = 27 + 12 = 39$, więc $b = \sqrt{39}$.
Wysokość ściany bocznej $h_b$ (opuszczona na krawędź podstawy) obliczamy z trójkąta utworzonego przez połowę podstawy $\frac{a}{2}=3$, ramię $b=\sqrt{39}$ i wysokość $h_b$: $h_b^2 = b^2 - \left(\frac{a}{2}\right)^2 = 39 - 9 = 30$, więc $h_b = \sqrt{30}$.
Pole powierzchni bocznej: $P_b = 3 \cdot \frac{1}{2} \cdot a \cdot h_b = 3 \cdot \frac{1}{2} \cdot 6 \cdot \sqrt{30} = 9\sqrt{30}$.
Kąt $\alpha$ między wysokością ściany bocznej $h_b$ a płaszczyzną podstawy: wysokość ściany bocznej pada na krawędź podstawy, więc jej rzutem na podstawę jest odcinek łączący spodek tej wysokości (środek krawędzi podstawy) z punktem $O$ (spodkiem wysokości ostrosłupa). W trójkącie równoramiennym ściany bocznej spodek wysokości $h_b$ to środek krawędzi $AB$, oznaczmy go $D$. Odcinek $DO$ to odległość od środka krawędzi do środka trójkąta równobocznego. W trójkącie równobocznym $ABC$ o boku $a=6$, punkt $O$ jest środkiem okręgu opisanego i wpisanego. Odległość $DO$ to wysokość trójkąta $AOC$? Prościej: $D$ jest środkiem $AB$, $O$ jest przecięciem wysokości. W trójkącie równobocznym odległość od środka boku do środka trójkąta to $\frac{1}{3}$ wysokości, czyli $DO = \frac{1}{3}h_p = \frac{1}{3} \cdot 3\sqrt{3} = \sqrt{3}$.
Zatem w trójkącie prostokątnym $DEO$ (gdzie $E$ to wierzchołek ostrosłupa? Nie, tu potrzebujemy trójkąta zawierającego $h_b$ i jej rzut). Wysokość ściany bocznej $h_b$ to odcinek $SD$ (gdzie $S$ to wierzchołek ostrosłupa, $D$ środek $AB$). Rzutem $SD$ na podstawę jest odcinek $DO$ (bo $O$ jest rzutem $S$). Zatem $\cos\alpha = \frac{|DO|}{|SD|} = \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{30}} = \sqrt{\frac{3}{30}} = \sqrt{\frac{1}{10}} = \frac{1}{\sqrt{10}} = \frac{\sqrt{10}}{10}$.
Odpowiedź: Pole powierzchni bocznej wynosi $9\sqrt{30}$, a cosinus kąta między wysokością ściany bocznej a płaszczyzną podstawy to $\frac{\sqrt{10}}{10}$.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2016 · Maj · wszystkie arkusze — matura podstawowa