Dany jest graniastosłup czworokątny prosty $ABCDEFGH$ o podstawach $ABCD$ i $EFGH$ oraz krawędziach bocznych $AE$, $BF$, $CG$, $DH$. Podstawa $ABCD$ graniastosłupa jest rombem o boku długości $8$ cm i kątach ostrych $A$ i $C$ o mierze $60^\circ$. Przekątna graniastosłupa $CE$ jest nachylona do płaszczyzny podstawy pod kątem $60^\circ$. Sporządź rysunek pomocniczy i zaznacz na nim wymienione w zadaniu kąty. Oblicz objętość tego graniastosłupa.
Matura podstawowa – maj 2007 – zadanie 10
Matura podstawowa · 2007 · Maj · stereometria · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Podstawa graniastosłupa to romb ABCD o boku a = 8 cm i kącie ostrym 60° przy wierzchołkach A i C. Przekątna graniastosłupa CE tworzy z płaszczyzną podstawy kąt 60°.
W rombie o boku a i kącie ostrym α = 60°, przekątne mają długości: krótsza d₁ = a√(2-2cosα) = 8√(2-2·½) = 8√(2-1) = 8 cm; dłuższa d₂ = a√(2+2cosα) = 8√(2+2·½) = 8√(2+1) = 8√3 cm.
W podstawie ABCD, przekątne przecinają się pod kątem prostym. Zaznaczmy punkt O – środek podstawy (przecięcie przekątnych). Wtedy OC = d₂/2 = (8√3)/2 = 4√3 cm, a OD = d₁/2 = 8/2 = 4 cm.
Trójkąt COE jest prostokątny w O, gdzie CO to odcinek w podstawie, OE to wysokość graniastosłupa H, a CE to przekątna graniastosłupa. Kąt między CE a płaszczyzną podstawy to kąt między CE a jej rzutem na podstawę, czyli kąt między CE a CO. Zatem w trójkącie COE: ∠OCE = 60°, tg(60°) = OE/OC, więc H = OE = OC·tg(60°) = 4√3·√3 = 4·3 = 12 cm.
Pole podstawy (rombu): Pₚ = a²·sinα = 8²·sin60° = 64·(√3/2) = 32√3 cm².
Obliczamy objętość: V = Pₚ·H = 32√3·12 = 384√3 cm²? Sprawdźmy: 32·12 = 384, więc V = 384√3 cm³. Ale odpowiedź w zadaniu to 768√3 cm³. Zauważmy, że przekątna graniastosłupa CE może być obliczona z trójkąta COE, ale w rombie są dwie przekątne: krótsza i dłuższa. Która z nich jest podstawą trójkąta? Punkt C jest wierzchołkiem podstawy dolnej, E – wierzchołkiem górnej podstawy (nad C). O to środek podstawy. W rombie z kątem 60°, wierzchołki: A (kąt 60°), B, C (kąt 60°), D. Zazwyczaj przekątna AC jest krótsza (kąt 60° przy A i C), a BD dłuższa. Zatem AC = d₁ = 8 cm, BD = d₂ = 8√3 cm. Punkt O jest środkiem obu przekątnych. Dla wierzchołka C, odcinek CO to połowa przekątnej AC lub BD? C leży na końcu przekątnej AC? Nie: w rombie ABCD z kątem 60° przy A i C, wierzchołki w kolejności: A (60°), B, C (60°), D. Wtedy przekątna AC łączy wierzchołki A i C – oba z kątem 60°, więc AC jest krótszą przekątną (8 cm), a BD dłuższą (8√3). Zatem CO = ½ AC = 4 cm, a nie 4√3. Wcześniej pomyliłem: dla rombu o boku a i kącie α, przekątne: d₁ = a√(2-2cosα), d₂ = a√(2+2cosα). Dla α=60°, cos60°=½, więc d₁ = 8√(2-1)=8 cm, d₂ = 8√(2+1)=8√3 cm. Która jest którą? Jeśli α=60° przy A i C, to przekątna AC leży naprzeciw kątów 60°, więc jest krótsza. Zatem AC = d₁ = 8 cm, BD = d₂ = 8√3 cm. Punkt O – przecięcie przekątnych. Dla trójkąta COE, odcinek CO to połowa AC lub BD? Zależy, która przekątna jest podstawą trójkąta. Przekątna graniastosłupa CE: C i E są wierzchołkami przeciwległych podstaw (C w dolnej, E w górnej – odpowiadający C to G? Nie, w graniastosłupie prostym czworokątnym, wierzchołki dolnej: A,B,C,D, górnej: E,F,G,H, przy czym A odpowiada E, B-F, C-G, D-H. Zatem przekątna graniastosłupa CE łączy wierzchołek C dolnej z wierzchołkiem E górnej? Nie, E odpowiada A, więc CE nie jest przekątną graniastosłupa? Sprawdźmy: w graniastosłupie nazwy: podstawa dolna ABCD, górna EFGH, z tym że A odpowiada E, B-F, C-G, D-H. Zatem przekątne graniastosłupa to np. AG, BH, CE, DF. CE: C z dolnej, E z górnej – to nie są odpowiadające sobie wierzchołki (bo C odpowiada G). Zatem CE jest przekątną ściany bocznej? Nie, bo C i E nie leżą na tej samej ścianie bocznej? Ściany boczne to prostokąty: ABFE, BCGF, CDHG, DAEH. C należy do BCGF i CDHG, E należy do ABFE i DAEH. Nie mają wspólnej ściany. Zatem CE jest przekątną przestrzenną (przekątną graniastosłupa). Tak, to jedna z przekątnych całego graniastosłupa. Rzutem przekątnej CE na podstawę dolną jest odcinek łączący rzuty C i E, czyli C i rzut E na podstawę dolną. Rzutem E jest A (bo AE jest krawędzią boczną prostopadłą do podstawy). Zatem rzutem CE na podstawę dolną jest odcinek CA. Czyli w trójkącie prostokątnym, gdzie jedna przyprostokątna to CA (w podstawie), druga to wysokość graniastosłupa H = AE, a przeciwprostokątna to CE. Kąt między CE a płaszczyzną podstawy to kąt między CE a jej rzutem CA, czyli kąt ECA. Zatem w trójkącie AEC (prostokątny w A, bo AE prostopadłe do podstawy), kąt przy C to 60°. Mamy: AE = H, AC = d (przekątna podstawy). tg(60°) = AE/AC, więc H = AC·tg60°. Którą przekątną jest AC? W rombie ABCD z kątem 60° przy A i C, wierzchołek A ma kąt 60°, C ma kąt 60°, więc AC jest przekątną łączącą wierzchołki z kątami 60°, czyli jest krótszą przekątną. Zatem AC = d₁ = 8 cm. Wtedy H = 8·√3 = 8√3 cm. Wcześniej obliczyłem pole podstawy Pₚ = 32√3 cm². Objętość V = Pₚ·H = 32√3·8√3 = 32·8·3 = 768 cm³? Nie: 32√3·8√3 = 32·8·3 = 768, ale jednostka to cm³, więc V = 768 cm³? Ale w odpowiedzi jest 768√3 cm³. Sprawdźmy: 32√3·8√3 = 32·8·(√3·√3) = 256·3 = 768, bez √3. Czyli V = 768 cm³. Ale odpowiedź podana w zadaniu to 768√3 cm³. Zatem gdzie błąd? Może pole podstawy jest inne? Dla rombu o boku a=8 i kącie 60°, pole: P = a² sin60° = 64·√3/2 = 32√3. OK. Wysokość H = AC·tg60°. Jeśli AC = 8, to H = 8√3. V = 32√3·8√3 = 256·3 = 768. Bez √3. Ale odpowiedź mówi 768√3. Może AC nie jest równe 8? W rombie o kącie 60°, przekątne: jedna z wzorów: d₁ = 2a·sin(α/2), d₂ = 2a·cos(α/2). Dla α=60°: sin30°=½, cos30°=√3/2. Zatem d₁ = 2·8·½ = 8, d₂ = 2·8·√3/2 = 8√3. Zgadza się. Którą przekątną jest AC? Zależy od oznaczeń. Jeśli kąt 60° jest przy wierzchołkach A i C, to trójkąt ABC? W rombie ABCD, kolejność: A, B, C, D. Jeśli kąt przy A jest 60°, to kąt przy C też 60° (bo przeciwległe kąty są równe). Wtedy kąt przy B i D to 120°. Przekątna AC leży naprzeciw kątów 60° i 120°? W trójkącie ABC, kąt przy A=60°, przy B=120°? Nie, w rombie suma kątów przy boku: kąt A + kąt B = 180°, więc jeśli A=60°, to B=120°. W trójkącie ABC: boki AB=BC=8, kąt B=120°, kąty A i C są równe (bo trójkąt równoramienny AB=BC). Z twierdzenia cosinusów: AC² = AB²+BC²-2·AB·BC·cosB = 64+64-2·64·cos120° = 128-128·(-½) = 128+64=192, więc AC = √192 = √(64·3) = 8√3. Zatem AC = 8√3, a nie 8. Czyli przekątna AC jest dłuższą przekątną. Wcześniej się pomyliłem: w rombie o kącie ostrym 60°, przekątna wychodząca z wierzchołka z kątem 60° jest dłuższa? Sprawdźmy: w rombie z kątem 60°, kąty to 60° i 120°. Przekątna wychodząca z wierzchołka z kątem 60° dzieli ten kąt. Nie musimy zgadywać. W trójkącie ABC: A=60°, B=120°, C=60°? To niemożliwe, bo suma kątów w trójkącie to 180°. W rombie ABCD, przekątna AC dzieli kąty A i C na połowy. Jeśli A=60°, to kąt BAC = 30°. Podobnie kąt BCA = 30°. W trójkącie ABC, kąty: BAC=30°, BCA=30°, zatem kąt ABC = 180°-60°=120°. Z twierdzenia sinusów: AC/sin120° = AB/sin30°? W trójkącie ABC, boki: AB=8, BC=8, kąt ABC=120°. Z twierdzenia cosinusów: AC² = 8²+8²-2·8·8·cos120° = 64+64-128·(-½)=128+64=192, AC=√192=8√3. Zatem AC = 8√3. To jest dłuższa przekątna. Krótsza przekątna BD: w trójkącie ABD, kąty: A=60° (podzielony na pół przez przekątną? Nie, przekątna BD nie dzieli kąta A). Lepiej: w trójkącie ABD, boki AB=AD=8, kąt A=60°, z twierdzenia cosinusów: BD²=8²+8²-2·64·cos60°=128-128·½=128-64=64, BD=8. Zatem faktycznie AC=8√3, BD=8. Wcześniej oznaczyłem odwrotnie. Zatem w zadaniu, przekątna podstawy AC (rzut CE) ma długość 8√3 cm. Wtedy wysokość H = AC·tg60° = 8√3·√3 = 8·3 = 24 cm. Pole podstawy Pₚ = 32√3 cm². Objętość V = Pₚ·H = 32√3·24 = 768√3 cm³. To zgadza się z odpowiedzią.
Zatem poprawne obliczenia: W rombie ABCD o boku 8 cm i kącie ostrym 60° (przy A i C), przekątna AC = 8√3 cm, BD = 8 cm. Pole podstawy P = a²·sin60° = 64·√3/2 = 32√3 cm². W graniastosłupie, przekątna CE tworzy z płaszczyzną podstawy kąt 60°, a jej rzutem na podstawę jest CA. Z trójkąta CAE (prostokątny w A): tg60° = AE/AC, więc wysokość graniastosłupa H = AE = AC·tg60° = 8√3·√3 = 24 cm. Objętość V = P·H = 32√3·24 = 768√3 cm³.
Odpowiedź: Objętość graniastosłupa wynosi 768√3 cm³.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2007 · Maj · wszystkie arkusze — matura podstawowa