Rosnący ciąg arytmetyczny $(a_n)$ jest określony dla każdej liczby naturalnej $n\geq 1$. Suma pierwszych pięciu wyrazów tego ciągu jest równa $10$. Wyrazy $a_3$, $a_5$, $a_{13}$ tworzą – w podanej kolejności – ciąg geometryczny. Wyznacz wzór na $n$-ty wyraz ciągu arytmetycznego $(a_n)$.
Matura podstawowa – grudzień 2021 – zadanie 35
Matura podstawowa · 2021 · Grudzień · ciągi · 5 punktów
Odpowiedź (klucz CKE)
Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Niech ciąg arytmetyczny $(a_n)$ ma różnicę $r$ i pierwszy wyraz $a_1$. Wtedy $a_n = a_1 + (n-1)r$.
Suma pierwszych pięciu wyrazów: $S_5 = \frac{a_1 + a_5}{2} \cdot 5 = \frac{a_1 + a_1 + 4r}{2} \cdot 5 = \frac{2a_1 + 4r}{2} \cdot 5 = (a_1 + 2r) \cdot 5 = 10$, czyli $a_1 + 2r = 2$.
Wyrazy $a_3 = a_1 + 2r$, $a_5 = a_1 + 4r$, $a_{13} = a_1 + 12r$ tworzą ciąg geometryczny, więc $(a_5)^2 = a_3 \cdot a_{13}$. Podstawiamy: $(a_1 + 4r)^2 = (a_1 + 2r)(a_1 + 12r)$.
Rozwijamy: $a_1^2 + 8a_1 r + 16r^2 = a_1^2 + 14a_1 r + 24r^2$, co upraszcza do $8a_1 r + 16r^2 = 14a_1 r + 24r^2$, czyli $-6a_1 r - 8r^2 = 0$, więc $-2r(3a_1 + 4r) = 0$.
Stąd $r = 0$ lub $3a_1 + 4r = 0$. Ciąg jest rosnący, więc $r \gt 0$, zatem $r \neq 0$. Mamy $3a_1 + 4r = 0$.
Rozwiązujemy układ równań: $\begin{cases} a_1 + 2r = 2 \\ 3a_1 + 4r = 0 \end{cases}$. Z pierwszego $a_1 = 2 - 2r$. Podstawiamy do drugiego: $3(2 - 2r) + 4r = 6 - 6r + 4r = 6 - 2r = 0$, więc $r = 3$. Wtedy $a_1 = 2 - 2 \cdot 3 = -4$.
Wzór na $n$-ty wyraz: $a_n = a_1 + (n-1)r = -4 + (n-1) \cdot 3 = -4 + 3n - 3 = 3n - 7$.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2021 · Grudzień · wszystkie arkusze — matura podstawowa