Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura podstawowa – grudzień 2021 – zadanie 31

Matura podstawowa · 2021 · Grudzień · planimetria · 2 punkty

Dany jest trójkąt prostokątny, którego przyprostokątne mają długości $a$ i $b$. Punkt $O$ leży na przeciwprostokątnej tego trójkąta i jest środkiem okręgu stycznego do przyprostokątnych tego trójkąta.

Trójkąt prostokątny o przyprostokątnych a i b z okręgiem stycznym do obu przyprostokątnych

Wykaż, że promień $r$ tego okręgu jest równy $\frac{ab}{a+b}$.

Odpowiedź (klucz CKE)
$r=\frac{ab}{a+b}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Rozważmy trójkąt prostokątny ABC, gdzie kąt przy wierzchołku C jest prosty, przyprostokątne mają długości |AC| = b, |BC| = a, a przeciwprostokątna to AB. Okrąg o środku O i promieniu r jest styczny do przyprostokątnych AC i BC, więc O leży na dwusiecznej kąta prostego C. Ponadto, ponieważ okrąg jest styczny do obu przyprostokątnych, odległość O od każdej z nich wynosi r.

Niech punkty styczności okręgu z przyprostokątnymi to odpowiednio D (na AC) i E (na BC). Wtedy OD ⟂ AC i OE ⟂ BC, więc OD = OE = r. Czworokąt CDOE jest kwadratem o boku r (kąty C, D, E są proste, a kąt DOE też jest prosty, bo dwusieczna kąta prostego). Zatem |CD| = |CE| = r.

Oznaczmy |AD| = x, |BE| = y. Wtedy z tangensów kątów w trójkącie ABC mamy: tg(α) = a/b, gdzie α to kąt przy wierzchołku A. Z drugiej strony, w trójkącie prostokątnym ADO (kąt przy D prosty) mamy tg(α) = r/x. Podobnie, dla kąta przy B: tg(β) = b/a, ale też tg(β) = r/y.

Z podobieństwa trójkątów ADO i OEB (oba prostokątne i mają równe kąty α i β odpowiednio) można też zauważyć, że x = r·ctg(α) = r·(b/a) i y = r·ctg(β) = r·(a/b).

Przeciwprostokątna AB ma długość √(a²+b²). Z drugiej strony, AB = AD + DB = x + y. Ale DB = BE? Nie, bo punkt B, E, O nie są współliniowe w ten sposób. Poprawnie: odcinek AB = AD + DE + EB? Nie, bo punkt O nie leży na AB? W treści jest: "Punkt O leży na przeciwprostokątnej tego trójkąta". Zatem O leży na przeciwprostokątnej AB. Wtedy punkty D i E to punkty styczności na przyprostokątnych, a odcinki OD i OE są promieniami prostopadłymi do przyprostokątnych. Skoro O leży na AB, to odległość O od wierzchołka C można wyrazić na dwa sposoby: z trójkąta prostokątnego ODC (lub OEC) oraz z podobieństwa trójkątów.

Ułóżmy równanie wykorzystując fakt, że O leży na przeciwprostokątnej. Poprowadźmy prostą przez O równoległą do BC, przecinającą AC w punkcie F. Wtedy AF/AC = AO/AB. Ale można prościej: pole trójkąta ABC jest sumą pól trójkątów AOC i BOC. Trójkąt AOC ma podstawę AC = b i wysokość OD = r, więc pole = ½·b·r. Trójkąt BOC ma podstawę BC = a i wysokość OE = r, więc pole = ½·a·r. Trójkąt ABC ma pole ½·a·b. Zatem: ½·a·b = ½·b·r + ½·a·r. Mnożymy obie strony przez 2: ab = br + ar = r(a+b). Stąd r = ab/(a+b).

To kończy dowód.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura podstawowa 2021 · Grudzień · wszystkie arkusze — matura podstawowa