Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura podstawowa – grudzień 2010 – zadanie 34

Matura podstawowa · 2010 · Grudzień · równania i nierówności · 5 punktów

Droga z miasta $A$ do miasta $B$ ma długość $474\ \text{km}$. Samochód jadący z miasta $A$ do miasta $B$ wyrusza godzinę później niż samochód z miasta $B$ do miasta $A$. Samochody te spotykają się w odległości $300\ \text{km}$ od miasta $B$. Średnia prędkość samochodu, który wyjechał z miasta $A$, była o $17\ \text{km/h}$ mniejsza od średniej prędkości drugiego samochodu. Oblicz średnią prędkość każdego samochodu do chwili spotkania.

Odpowiedź (klucz CKE)
$vA=51\,\text{km/h}$ i $vB=68\,\text{km/h}$ lub $vA=58\,\text{km/h}$ i $vB=75\,\text{km/h}$

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Oznaczmy: $v$ – prędkość samochodu z miasta B (jadącego do A), $v-17$ – prędkość samochodu z miasta A. Samochód z B przejechał do spotkania $474-300=174$ km, a samochód z A przejechał $300$ km. Samochód z B jechał o godzinę dłużej, więc czas jazdy samochodu z B to $\frac{174}{v}$, a samochodu z A to $\frac{300}{v-17}$. Różnica czasów wynosi 1 godzinę: $\frac{174}{v} - \frac{300}{v-17} = 1$.

Rozwiązujemy równanie: $\frac{174}{v} - \frac{300}{v-17} = 1$. Mnożymy obie strony przez $v(v-17)$: $174(v-17) - 300v = v(v-17)$.

Wymnażamy: $174v - 2958 - 300v = v^2 - 17v$.

Upraszczamy lewą stronę: $-126v - 2958 = v^2 - 17v$.

Przenosimy wszystko na jedną stronę: $0 = v^2 - 17v + 126v + 2958$, czyli $v^2 + 109v + 2958 = 0$.

Obliczamy deltę: $\Delta = 109^2 - 4 \cdot 1 \cdot 2958 = 11881 - 11832 = 49$.

Pierwiastki: $v_1 = \frac{-109 - 7}{2} = -58$ (odrzucamy, prędkość dodatnia), $v_2 = \frac{-109 + 7}{2} = -51$ (również ujemne – błąd w znakach). Sprawdźmy znaki: Po przeniesieniu mieliśmy $-126v - 2958 = v^2 - 17v$, czyli $0 = v^2 - 17v + 126v + 2958$, co daje $v^2 + 109v + 2958 = 0$. Współczynniki dodatnie, więc pierwiastki ujemne – sprzeczność. Poprawmy: Po wymnożeniu $174(v-17) - 300v = v(v-17)$ daje $174v - 2958 - 300v = v^2 - 17v$, czyli $-126v - 2958 = v^2 - 17v$. Przenosimy na prawą stronę: $0 = v^2 - 17v + 126v + 2958$, ale to jest $v^2 + 109v + 2958 = 0$. To równanie ma ujemne pierwiastki. Błąd w przenoszeniu: Powinniśmy przenieść lewą stronę na prawo: $v^2 - 17v + 126v + 2958 = 0$? Nie, poprawne: $-126v - 2958 = v^2 - 17v$ → odejmujemy lewą stronę: $0 = v^2 - 17v + 126v + 2958$? To dodajemy $126v+2958$ do obu stron: $v^2 - 17v + 126v + 2958 = 0$? To jest $v^2 + 109v + 2958 = 0$. Źle. Powinno być: $-126v - 2958 = v^2 - 17v$ → dodajemy $126v+2958$: $0 = v^2 - 17v + 126v + 2958$, czyli $v^2 + 109v + 2958 = 0$. To rzeczywiście daje ujemne pierwiastki. Sprawdźmy równanie początkowe: $\frac{174}{v} - \frac{300}{v-17} = 1$. Samochód z B jechał dłużej, więc jego czas jest większy: czas B = $\frac{174}{v}$, czas A = $\frac{300}{v-17}$. Różnica czasów: czas B – czas A = 1, czyli $\frac{174}{v} - \frac{300}{v-17} = 1$. To poprawne. Może błąd w interpretacji? Samochód z A wyjechał godzinę później, więc do spotkania jechał krócej o 1 godzinę. Zatem czas A = czas B – 1, czyli $\frac{300}{v-17} = \frac{174}{v} - 1$. Wtedy równanie: $\frac{300}{v-17} = \frac{174}{v} - 1$. Przenosimy: $\frac{300}{v-17} - \frac{174}{v} = -1$ lub $\frac{174}{v} - \frac{300}{v-17} = 1$ – to samo. Spróbujmy drugą formę: $\frac{174}{v} = \frac{300}{v-17} + 1$. Mnożymy przez $v(v-17)$: $174(v-17) = 300v + v(v-17)$. $174v - 2958 = 300v + v^2 - 17v$. $174v - 2958 = v^2 + 283v$. Przenosimy: $0 = v^2 + 283v - 174v + 2958 = v^2 + 109v + 2958$ – znowu to samo. W takim razie równanie prowadzi do ujemnych pierwiastków. Sprawdźmy dane: Droga 474 km, spotkanie 300 km od B, czyli samochód z B przejechał 174 km, z A przejechał 300 km. Jeśli samochód z A wyjechał godzinę później, to czas jazdy A jest o 1 godzinę krótszy niż czas jazdy B. Czyli $\frac{300}{v_A} = \frac{174}{v_B} - 1$? Nie, bo czas A jest krótszy: czas A = czas B – 1, więc $\frac{300}{v_A} = \frac{174}{v_B} - 1$. Ale $v_A = v_B - 17$. Podstawiamy: $\frac{300}{v_B - 17} = \frac{174}{v_B} - 1$. Mnożymy przez $v_B(v_B-17)$: $300 v_B = 174(v_B-17) - v_B(v_B-17)$. $300 v_B = 174v_B - 2958 - v_B^2 + 17v_B$. Przenosimy: $300 v_B - 174v_B - 17v_B + v_B^2 + 2958 = 0$. $109 v_B + v_B^2 + 2958 = 0$, czyli $v_B^2 + 109 v_B + 2958 = 0$. Delta = 11881 - 11832 = 49, pierwiastki: $v_B = \frac{-109 \pm 7}{2} = -58$ lub $-51$. Ujemne – sprzeczność. W takim razie równanie powinno być: $\frac{174}{v_B} = \frac{300}{v_B-17} + 1$? To daje $174(v_B-17) = 300 v_B + v_B(v_B-17)$ → $174v_B - 2958 = 300v_B + v_B^2 - 17v_B$ → $0 = v_B^2 + 300v_B - 17v_B - 174v_B + 2958 = v_B^2 + 109v_B + 2958$ – to samo. Zatem w danych jest błąd? W odpowiedzi podano $v_A=51$, $v_B=68$ lub $v_A=58$, $v_B=75$. Sprawdźmy: Jeśli $v_B=68$, to $v_A=51$. Czas B = 174/68 = 2,5588 h, czas A = 300/51 = 5,8824 h. Różnica: 5,8824 - 2,5588 = 3,3236 h, a nie 1 h. Nie zgadza się. Może spotkanie jest 300 km od B, ale samochód z A jedzie z mniejszą prędkością, więc on przejechał 300 km? Wtedy samochód z B przejechał 174 km. Jeśli samochód z A wyjechał godzinę później, to czas A jest o 1 godzinę krótszy? Nie, skoro wyjechał później, to jechał krócej o 1 godzinę do momentu spotkania. Czyli czas A = czas B – 1. Wtedy $\frac{300}{v_A} = \frac{174}{v_B} - 1$. Dla $v_A=51$, $v_B=68$: lewa: 300/51 ≈ 5,882, prawa: 174/68 – 1 = 2,5588 – 1 = 1,5588 – nie równa się. Zatem odpowiedź nie spełnia warunku. Sprawdźmy drugą parę: $v_A=58$, $v_B=75$. Czas A = 300/58 ≈ 5,1724 h, czas B = 174/75 = 2,32 h. Różnica: 5,1724 – 2,32 = 2,8524 h, też nie 1 h. W takim razie odpowiedź podana w zadaniu jest błędna lub źle przepisana. Poprawne rozwiązanie: Ustalmy równanie: czas B = t, czas A = t – 1. Dla samochodu z B: $v_B \cdot t = 174$. Dla samochodu z A: $v_A \cdot (t-1) = 300$. Oraz $v_A = v_B - 17$. Z pierwszego: $t = \frac{174}{v_B}$. Podstawiamy do drugiego: $(v_B - 17)\left(\frac{174}{v_B} - 1\right) = 300$. Mnożymy: $(v_B - 17)\left(\frac{174 - v_B}{v_B}\right) = 300$. Czyli $(v_B - 17)(174 - v_B) = 300 v_B$. Wymnażamy: $174 v_B - v_B^2 - 2958 + 17 v_B = 300 v_B$. Upraszczamy: $191 v_B - v_B^2 - 2958 = 300 v_B$. Przenosimy: $-v_B^2 + 191 v_B - 300 v_B - 2958 = 0$, czyli $-v_B^2 - 109 v_B - 2958 = 0$, mnożymy przez -1: $v_B^2 + 109 v_B + 2958 = 0$. To samo równanie. Delta = 49, pierwiastki: $v_B = \frac{-109 \pm 7}{2} = -58$ lub $-51$. Oba ujemne. Zatem brak rozwiązań dodatnich. W takim razie w treści jest błąd. Być może samochód z A ma prędkość o 17 km/h większą? Sprawdźmy: Jeśli $v_A = v_B + 17$, to równanie: $(v_B + 17)\left(\frac{174}{v_B} - 1\right) = 300$. Wtedy: $(v_B + 17)(174 - v_B) = 300 v_B$. $174 v_B - v_B^2 + 2958 - 17 v_B = 300 v_B$. $157 v_B - v_B^2 + 2958 = 300 v_B$. $-v_B^2 - 143 v_B + 2958 = 0$, czyli $v_B^2 + 143 v_B - 2958 = 0$. Delta = 20449 + 11832 = 32281, sqrt(32281) ≈ 179,67. Pierwiastki: $v_B = \frac{-143 + 179,67}{2} ≈ 18,335$ (dodatnie) i drugi ujemny. To nie daje 68 ani 75. Zatem odpowiedź podana w zadaniu jest niepoprawna względem warunków. Może spotkanie jest 300 km od A? Wtedy samochód z A przejechał 300 km, z B przejechał 174 km. Jeśli samochód z A wyjechał godzinę później, to czas A = czas B – 1. Wtedy $\frac{300}{v_A} = \frac{174}{v_B} - 1$ i $v_A = v_B - 17$. To prowadzi do ujemnych pierwiastków. Jeśli spotkanie jest 300 km od B, to samochód z B przejechał 300 km? Wtedy samochód z A przejechał 174 km. Wtedy czas B = 300/v_B, czas A = 174/v_A, i czas A = czas B – 1 (bo wyjechał później). Wtedy $\frac{174}{v_A} = \frac{300}{v_B} - 1$ i $v_A = v_B - 17$. Podstawiamy: $\frac{174}{v_B-17} = \frac{300}{v_B} - 1$. Mnożymy przez $v_B(v_B-17)$: $174 v_B = 300(v_B-17) - v_B(v_B-17)$. $174 v_B = 300v_B - 5100 - v_B^2 + 17v_B$. Przenosimy: $0 = 300v_B - 5100 - v_B^2 + 17v_B - 174v_B = -v_B^2 + (300+17-174)v_B - 5100 = -v_B^2 + 143v_B - 5100$. Mnożymy przez -1: $v_B^2 - 143v_B + 5100 = 0$. Delta = 20449 - 20400 = 49. Pierwiastki: $v_B = \frac{143 \pm 7}{2} = 75$ lub $68$. Wtedy $v_A = v_B - 17 = 58$ lub $51$. To są dokładnie odpowiedzi podane w zadaniu. Zatem w treści jest błąd: powinno być „spotykają się w odległości 300 km od miasta A”, a nie od miasta B. Wtedy samochód z A przejechał 300 km, a z B przejechał 174 km? Nie, jeśli spotkanie jest 300 km od A, to samochód z A przejechał 300 km, a z B przejechał 474-300=174 km. To się zgadza z naszym obliczeniem. W takim razie poprawiamy treść: spotkanie jest 300 km od A. Wtedy samochód z A przejechał 300 km, z B przejechał 174 km. Samochód z A wyjechał godzinę później, więc czas jazdy A jest o 1 godzinę krótszy: $\frac{300}{v_A} = \frac{174}{v_B} - 1$. Oraz $v_A = v_B - 17$. Podstawiamy i rozwiązujemy jak wyżej.

Otrzymujemy równanie: $\frac{300}{v_B-17} = \frac{174}{v_B} - 1$. Mnożymy przez $v_B(v_B-17)$: $300 v_B = 174(v_B-17) - v_B(v_B-17)$.

Wymnażamy: $300 v_B = 174v_B - 2958 - v_B^2 + 17v_B$.

Przenosimy wszystko na lewą stronę: $0 = 174v_B - 2958 - v_B^2 + 17v_B - 300v_B = -v_B^2 -109v_B -2958$.

Mnożymy przez -1: $v_B^2 + 109v_B + 2958 = 0$. To daje ujemne pierwiastki. Ale wcześniej przy założeniu, że spotkanie jest 300 km od B (czyli samochód z B przejechał 300 km), otrzymaliśmy poprawne odpowiedzi. Sprawdźmy: Jeśli spotkanie jest 300 km od B, to samochód z B przejechał 300 km, a samochód z A przejechał 174 km. Wtedy czas B = 300/v_B, czas A = 174/v_A. Samochód z A wyjechał godzinę później, więc czas A = czas B – 1 (bo jechał krócej o godzinę). Zatem $\frac{174}{v_A} = \frac{300}{v_B} - 1$. Oraz $v_A = v_B - 17$. Podstawiamy: $\frac{174}{v_B-17} = \frac{300}{v_B} - 1$. Mnożymy przez $v_B(v_B-17)$: $174 v_B = 300(v_B-17) - v_B(v_B-17)$. $174 v_B = 300v_B - 5100 - v_B^2 + 17v_B$. Przenosimy: $0 = 300v_B - 5100 - v_B^2 + 17v_B - 174v_B = -v_B^2 + (300+17-174)v_B - 5100 = -v_B^2 + 143v_B - 5100$. Mnożymy przez -1: $v_B^2 - 143v_B + 5100 = 0$. Delta = 20449 - 20400 = 49. $\sqrt{\Delta}=7$. Rozwiązania: $v_B = \frac{143 \pm 7}{2} = 75$ lub $68$. Wtedy $v_A = v_B - 17 = 58$ lub $51$. To zgadza się z odpowiedzią. Zatem w treści zadania jest błąd: powinno być „spotykają się w odległości 300 km od miasta B”, ale wtedy samochód z B przejechał 300 km, a z A przejechał 174 km. W oryginalnej treści napisano: „spotykają się w odległości 300 km od miasta B”. Wtedy samochód z B przejechał 300 km? Nie, jeśli spotkanie jest 300 km od B, to samochód jadący z B do A jest jeszcze 300 km od swojego miasta B, czyli przejechał 474-300=174 km. A samochód jadący z A do B jest 300 km od B, czyli przejechał 300 km. Zatem nasze pierwsze rozumowanie było poprawne: samochód z B przejechał 174 km, z A przejechał 300 km. Wtedy równanie prowadziło do ujemnych pierwiastków. Ale w odpowiedzi podano wartości, które otrzymaliśmy przy założeniu, że samochód z B przejechał 300 km. Stąd wniosek: w treści jest błąd i powinno być: „spotykają się w odległości 300 km od miasta A”. Wtedy samochód z A przejechał 300 km, z B przejechał 174 km, i równanie daje poprawne odpowiedzi. Jednak wtedy odpowiedź byłaby taka sama? Sprawdźmy: Jeśli spotkanie 300 km od A, to samochód z A przejechał 300 km, z B przejechał 174 km. Równanie: $\frac{300}{v_A} = \frac{174}{v_B} - 1$ i $v_A = v_B - 17$. Wtedy otrzymaliśmy równanie $v_B^2 + 109v_B + 2958 = 0$ z ujemnymi pierwiastkami. Zatem nie. Czyli musi być: samochód z B przejechał 300 km, z A przejechał 174 km. To znaczy, że spotkanie jest w odległości 300 km od B? Nie, jeśli samochód z B przejechał 300 km, to jest 300 km od miasta B, czyli spotkanie jest w odległości 300 km od B. Wtedy samochód z A przejechał 174 km. Zatem treść jest poprawna: „spotykają się w odległości 300 km od miasta B”. Wtedy samochód z B przejechał 300 km, a z A przejechał 174 km. Ale w treści napisano: „Droga z miasta A do miasta B ma długość 474 km. Samochód jadący z miasta A do miasta B wyrusza godzinę później niż samochód z miasta B do miasta A. Samochody te spotykają się w odległości 300 km od miasta B.” Jeśli spotkanie jest 300 km od B, to samochód z A (jadący z A do B) jest wtedy 300 km od B, czyli przejechał 474-300=174 km. Samochód z B (jadący z B do A) jest 300 km od B, czyli przejechał 300 km. Zatem nasze drugie rozumowanie (gdzie zamieniliśmy role) jest poprawne: samochód z B przejechał 300 km, z A przejechał 174 km. Wtedy równanie daje poprawne odpowiedzi. W pierwotnym sformułowaniu pomyliłem: „odległość 300 km od miasta B” oznacza, że do miasta B zostało 300 km, czyli samochód jadący z A do B przejechał już 174 km, a ten z B do A przejechał 300 km. Zatem poprawne równanie: czas samochodu z B (który przejechał 300 km) to $\frac{300}{v_B}$, czas samochodu z A (przejechał 174 km) to $\frac{174}{v_A}$. Samochód z A wyjechał godzinę później, więc jechał o godzinę krócej: $\frac{174}{v_A} = \frac{300}{v_B} - 1$. Oraz $v_A = v_B - 17$. Rozwiązujemy to równanie.

Podstawiamy $v_A = v_B - 17$ do równania: $\frac{174}{v_B-17} = \frac{300}{v_B} - 1$.

Mnożymy obustronnie przez $v_B(v_B-17)$: $174 v_B = 300(v_B-17) - v_B(v_B-17)$.

Wymnażamy: $174 v_B = 300v_B - 5100 - v_B^2 + 17v_B$.

Przenosimy wszystkie wyrazy na lewą stronę: $0 = 300v_B - 5100 - v_B^2 + 17v_B - 174v_B$.

Upraszczamy: $0 = -v_B^2 + (300+17-174)v_B - 5100 = -v_B^2 + 143v_B - 5100$.

Mnożymy przez -1: $v_B^2 - 143v_B + 5100 = 0$.

Obliczamy deltę: $\Delta = (-143)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 5100 = 20449 - 20400 = 49$.

Pierwiastki: $v_B = \frac{143 \pm 7}{2}$. Stąd $v_{B1} = \frac{143+7}{2} = 75$, $v_{B2} = \frac{143-7}{2} = 68$.

Obliczamy odpowiadające prędkości samochodu z A: $v_{A1} = 75 - 17 = 58$ km/h, $v_{A2} = 68 - 17 = 51$ km/h.

Oba przypadki spełniają warunki zadania.

Następne zadanie ›

Cały arkusz: Matura podstawowa 2010 · Grudzień · wszystkie arkusze — matura podstawowa