W trójkącie prostokątnym równoramiennym $ABC$ o przeciwprostokątnej $BC$ punkt $D$ jest środkiem ramienia $AB$. Odcinek $CD$ ma długość $5$.

Oblicz obwód trójkąta $ABC$.
Matura podstawowa · 2023 · Czerwiec · planimetria · 2 punkty
W trójkącie prostokątnym równoramiennym $ABC$ o przeciwprostokątnej $BC$ punkt $D$ jest środkiem ramienia $AB$. Odcinek $CD$ ma długość $5$.

Oblicz obwód trójkąta $ABC$.
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
W trójkącie prostokątnym równoramiennym ABC, kąty przy wierzchołkach A i B mają po 45°, a przeciwprostokątna to BC. Oznaczmy długość przyprostokątnej AB = AC = a. Wtedy przeciwprostokątna BC = a√2.
Punkt D jest środkiem ramienia AB, więc AD = DB = a/2.
Rozważmy trójkąt ADC: jest to trójkąt prostokątny (kąt przy A = 45°), ale nie jest równoramienny. Możemy jednak skorzystać z twierdzenia cosinusów w trójkącie ADC dla boku CD, znając AD = a/2, AC = a i kąt między nimi ∠DAC = 45°.
Z twierdzenia cosinusów: CD² = AD² + AC² – 2·AD·AC·cos45°.
Podstawiamy: 5² = (a/2)² + a² – 2·(a/2)·a·(√2/2).
25 = a²/4 + a² – (a²·√2)/2.
Przekształcamy: 25 = (a²/4 + 4a²/4) – (√2 a²)/2 = (5a²/4) – (√2 a²)/2.
Sprowadzamy do wspólnego mianownika 4: 25 = (5a² – 2√2 a²)/4.
Mnożymy obie strony przez 4: 100 = a²(5 – 2√2).
Stąd a² = 100/(5 – 2√2).
Usuwamy niewymierność z mianownika: mnożymy licznik i mianownik przez (5 + 2√2).
a² = 100(5 + 2√2) / (25 – 8) = 100(5 + 2√2)/17.
Zatem a = √[100(5 + 2√2)/17] = 10√[(5 + 2√2)/17].
Obwód trójkąta ABC: L = AB + AC + BC = a + a + a√2 = 2a + a√2 = a(2 + √2).
Podstawiamy a: L = 10√[(5 + 2√2)/17] · (2 + √2).
Sprawdźmy, czy to wyrażenie upraszcza się do podanej odpowiedzi 4√5 + 2√10.
Zauważmy, że (2 + √2)√[(5 + 2√2)/17] = √[(5 + 2√2)(2 + √2)²/17].
Obliczmy (2 + √2)² = 4 + 4√2 + 2 = 6 + 4√2 = 2(3 + 2√2).
Wtedy (5 + 2√2)·2(3 + 2√2) = 2[(5 + 2√2)(3 + 2√2)] = 2[15 + 10√2 + 6√2 + 8] = 2[23 + 16√2] = 46 + 32√2.
To nie prowadzi prosto do 17·(√5 i √10). Spróbujmy inaczej: załóżmy, że a ma prostszą postać.
Można też skorzystać z twierdzenia Pitagorasa w trójkącie ADC, ale trzeba znać wysokość z C na AB. Niech E to spodek wysokości z C na AB. W trójkącie równoramiennym prostokątnym wysokość CE = a/√2? Sprawdźmy: pole = a²/2 = (AB·CE)/2, ale AB = a, więc (a·CE)/2 = a²/2 ⇒ CE = a. To nieprawda, bo w trójkącie prostokątnym równoramiennym przyprostokątne są równe, więc wysokość z wierzchołka C na przeciwprostokątną AB? Uwaga: w trójkącie ABC kąt prosty jest przy A, więc przeciwprostokątna to BC. My mamy trójkąt prostokątny równoramienny, ale nie podano który kąt jest prosty. W treści: „W trójkącie prostokątnym równoramiennym ABC o przeciwprostokątnej BC” – oznacza to, że kąt prosty jest przy A, bo przeciwprostokątna to BC. Zatem AB i AC to przyprostokątne, równe. Więc AB = AC = a, BC = a√2.
W trójkącie ADC: AD = a/2, AC = a, kąt DAC = 45°. Można też skorzystać z twierdzenia Pitagorasa, jeśli poprowadzimy wysokość z D na AC? To skomplikuje.
Zamiast tego użyjmy współrzędnych: umieśćmy A(0,0), B(a,0), C(0,a). Wtedy D = środek AB = (a/2, 0). Odcinek CD: √[(a/2 – 0)² + (0 – a)²] = √(a²/4 + a²) = √(5a²/4) = a√5/2.
Z treści CD = 5, więc a√5/2 = 5 ⇒ a√5 = 10 ⇒ a = 10/√5 = 2√5.
To jest proste i eleganckie! Wcześniej myliliśmy się, bo błędnie zastosowaliśmy twierdzenie cosinusów (kąt nie był 45°? Współrzędne potwierdzają: A(0,0), B(a,0), C(0,a) – kąt przy A to 90°, a nie 45°. Rzeczywiście, w trójkącie prostokątnym równoramiennym ABC z przeciwprostokątną BC, kąt prosty jest przy A, więc AB i AC są przyprostokątnymi, równej długości a. Współrzędne: A(0,0), B(a,0), C(0,a) są poprawne. Wtedy D(a/2, 0). CD = √[(a/2)² + (-a)²] = √(a²/4 + a²) = √(5a²/4) = (a√5)/2.
Z równania (a√5)/2 = 5 otrzymujemy a√5 = 10, czyli a = 10/√5 = 2√5.
Teraz obliczamy obwód: L = AB + AC + BC = a + a + a√2 = 2a + a√2 = a(2 + √2) = 2√5(2 + √2) = 4√5 + 2√10.
To zgadza się z odpowiedzią.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2023 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura podstawowa