Liczydłomatematyka · webp.pl

Matura podstawowa – czerwiec 2019 – zadanie 22

Matura podstawowa · 2019 · Czerwiec · stereometria · 1 punkt

Podstawą ostrosłupa jest kwadrat $ABCD$ o boku długości $4$. Krawędź boczna $DS$ jest prostopadła do podstawy i ma długość $3$ (zobacz rysunek).

Ostrosłup o kwadratowej podstawie ABCD i wysokości DS

Pole ściany $BCS$ tego ostrosłupa jest równe

A. $20$B. $10$C. $16$D. $12$
Odpowiedź (klucz CKE)
B

Rozwiązanie przygotowane z pomocą AI — sprawdź rachunki

Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.

Podstawa ostrosłupa to kwadrat $ABCD$ o boku $4$, więc $BC = 4$. Krawędź boczna $DS$ jest prostopadła do podstawy i ma długość $3$, zatem $DS = 3$ i jest to wysokość ostrosłupa.

Ściana $BCS$ jest trójkątem o podstawie $BC$ (bok kwadratu) i wysokości opuszczonej z wierzchołka $S$ na tę podstawę. Ponieważ $DS \perp$ podstawy, to $DS \perp DC$ i $DS \perp DA$, ale nie jest prostopadła do $BC$. Aby obliczyć pole trójkąta $BCS$, potrzebujemy wysokości tego trójkąta poprowadzonej z $S$ na $BC$.

Punkt $S$ leży nad wierzchołkiem $D$, a odcinek $BC$ jest równoległy do $AD$ (bo kwadrat). Odległość $S$ od płaszczyzny zawierającej $BC$ to odległość $S$ od prostej $BC$. Rzut $S$ na podstawę to $D$. Odległość $D$ od $BC$ to długość boku kwadratu, czyli $DC = 4$ (bo $D$ jest wierzchołkiem, a $BC$ to przeciwległy bok).

Wysokość trójkąta $BCS$ to odległość $S$ od $BC$. Ponieważ $DS$ jest prostopadłe do podstawy, to trójkąt $SDC$ jest prostokątny w $D$: $DC = 4$, $DS = 3$. Odcinek $SC$ to przeciwprostokątna tego trójkąta, ale nie jest to wysokość trójkąta $BCS$.

Rozważmy trójkąt $BCS$: $BC = 4$, $BS$ i $CS$ to krawędzie boczne. Ponieważ $DS \perp$ podstawy, to $BS = CS$ (symetria). Obliczmy $CS$: $CS = \sqrt{CD^2 + DS^2} = \sqrt{4^2 + 3^2} = \sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5$. Zatem $BS = 5$.

Trójkąt $BCS$ ma boki: $BC = 4$, $CS = 5$, $BS = 5$. Jest to trójkąt równoramienny. Wysokość $h$ opuszczona z $S$ na $BC$ dzieli podstawę $BC$ na połowę, więc $\frac{BC}{2} = 2$. Z twierdzenia Pitagorasa: $h = \sqrt{BS^2 - \left(\frac{BC}{2}\right)^2} = \sqrt{5^2 - 2^2} = \sqrt{25 - 4} = \sqrt{21}$.

Pole trójkąta $BCS$: $P = \frac{1}{2} \cdot BC \cdot h = \frac{1}{2} \cdot 4 \cdot \sqrt{21} = 2\sqrt{21}$. To nie jest liczba całkowita, a w odpowiedziach są całkowite. Sprawdźmy inaczej: może wysokość $h$ można obliczyć jako odległość $S$ od prostej $BC$? Rzut $S$ na podstawę to $D$. Odległość $D$ od $BC$ to $DC = 4$. Ale $DS$ jest prostopadłe do podstawy, więc odległość $S$ od $BC$ to przeciwprostokątna trójkąta o przyprostokątnych: odległość $D$ od $BC$ (4) i długość $DS$ (3). Zatem $h = \sqrt{4^2 + 3^2} = \sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5$. To jest długość odcinka $SC$, a nie wysokość na $BC$.

Błąd: odległość $S$ od prostej $BC$ to nie to samo co wysokość trójkąta $BCS$, bo wysokość musi być prostopadła do $BC$, ale leżeć w płaszczyźnie $BCS$. Odległość punktu $S$ od prostej $BC$ liczona w przestrzeni to minimalna odległość, która jest prostopadła do $BC$ i przechodzi przez $S$. Ta minimalna odległość jest osiągana, gdy rzut $S$ na prostą $BC$ leży na $BC$. Rzut $S$ na podstawę to $D$, ale rzut $D$ na $BC$ to punkt $C$ (bo $DC \perp BC$). Zatem odległość $S$ od $BC$ to długość odcinka łączącego $S$ z punktem na $BC$ takim, że jest prostopadły. Czyli szukamy punktu $E$ na $BC$ takiego, że $SE \perp BC$. Ponieważ $DS \perp$ podstawy, to $DE \perp BC$ (bo $E$ jest rzutem $S$ na $BC$ w podstawie). Punkt $E$ to rzut $D$ na $BC$, czyli $C$ (bo $DC \perp BC$). Zatem $E = C$. Wtedy $SE = SC = 5$. Czyli wysokość trójkąta $BCS$ poprowadzona z $S$ na $BC$ to $SC$? Nie, bo $SC$ leży w płaszczyźnie $BCS$, ale nie jest prostopadła do $BC$ (kąt $SCB$ nie jest prosty). Sprawdźmy: w trójkącie $BCS$ mamy $BC=4$, $CS=5$, $BS=5$. Jeśli $SC$ byłaby wysokością, to kąt $SCB$ byłby prosty, ale wtedy z tw. Pitagorasa: $SB^2 = SC^2 + CB^2$ daje $5^2 = 5^2 + 4^2$? 25 = 25+16 fałsz. Zatem $SC$ nie jest prostopadła do $BC$.

Poprawnie: wysokość $h$ trójkąta $BCS$ opuszczona z $S$ na $BC$ leży w płaszczyźnie $BCS$. Ponieważ trójkąt $BCS$ jest równoramienny ($BS=CS$), to wysokość dzieli podstawę $BC$ na połowę. Niech $M$ będzie środkiem $BC$. Wtedy $SM$ to wysokość. Obliczmy $SM$. $M$ jest środkiem $BC$, więc w podstawie kwadratu $ABCD$ o boku 4, $M$ ma współrzędne: jeśli $B=(4,0,0)$, $C=(4,4,0)$, $A=(0,0,0)$, $D=(0,4,0)$, $S=(0,4,3)$. Wtedy $M=(4,2,0)$. Obliczamy $SM = \sqrt{(4-0)^2 + (2-4)^2 + (0-3)^2} = \sqrt{16 + 4 + 9} = \sqrt{29}$. To nie jest poprawne, bo $SM$ powinno być wysokością trójkąta równoramiennego o ramionach 5 i podstawie 4, więc $h = \sqrt{5^2 - 2^2} = \sqrt{25-4} = \sqrt{21}$. Sprzeczność.

Błąd w przypisaniu współrzędnych: jeśli $A=(0,0,0)$, $B=(4,0,0)$, $C=(4,4,0)$, $D=(0,4,0)$, to $S=(0,4,3)$ jest poprawne. Środek $BC$: $B=(4,0,0)$, $C=(4,4,0)$, więc $M=(4,2,0)$. Wtedy $SM = \sqrt{(4-0)^2 + (2-4)^2 + (0-3)^2} = \sqrt{16 + (-2)^2 + 9} = \sqrt{16+4+9} = \sqrt{29}$. Ale $BS = \sqrt{(4-0)^2 + (0-4)^2 + (0-3)^2} = \sqrt{16 + 16 + 9} = \sqrt{41}$, a powinno być 5. Błąd: $BS$ nie może być 5, jeśli $S=(0,4,3)$ i $B=(4,0,0)$, to $BS = \sqrt{(4-0)^2+(0-4)^2+(0-3)^2} = \sqrt{16+16+9} = \sqrt{41}$. Ale z treści: $DS$ jest prostopadła do podstawy, więc $S$ leży na prostej przechodzącej przez $D$ prostopadłej do podstawy, czyli nad $D$. Zatem $S=(0,4,3)$ jest ok. Wtedy $BS = \sqrt{(4-0)^2+(0-4)^2+(0-3)^2} = \sqrt{16+16+9}=\sqrt{41}$, a $CS = \sqrt{(4-0)^2+(4-4)^2+(0-3)^2} = \sqrt{16+0+9}=\sqrt{25}=5$. Czyli $BS \neq CS$? To by oznaczało, że trójkąt $BCS$ nie jest równoramienny. Ale z symetrii: jeśli $DS$ jest prostopadła do podstawy i $ABCD$ to kwadrat, to punkty $B$ i $C$ są symetryczne względem płaszczyzny przechodzącej przez $D$ i środek kwadratu? Niekoniecznie. $DS$ jest prostopadła, ale $S$ leży nad $D$, więc odległości $S$ od $B$ i od $C$ są różne, bo $D$ nie jest środkiem kwadratu. Rzeczywiście, $D$ jest wierzchołkiem, więc $DB$ i $DC$ są różnej długości? $DB$ to przekątna kwadratu: $DB = 4\sqrt{2}$, $DC = 4$. Zatem $SB = \sqrt{SD^2 + DB^2} = \sqrt{9 + 32} = \sqrt{41}$, $SC = \sqrt{SD^2 + DC^2} = \sqrt{9+16}=5$. Zatem trójkąt $BCS$ ma boki: $BC=4$, $CS=5$, $BS=\sqrt{41}$. To nie jest równoramienny.

Pole trójkąta $BCS$ obliczymy ze wzoru Herona: $p = \frac{4+5+\sqrt{41}}{2} = \frac{9+\sqrt{41}}{2}$. $P = \sqrt{p(p-a)(p-b)(p-c)} = \sqrt{ \frac{9+\sqrt{41}}{2} \cdot \frac{9+\sqrt{41}}{2} -4 \cdot \frac{9+\sqrt{41}}{2} -5 \cdot \frac{9+\sqrt{41}}{2} -\sqrt{41} }$ – skomplikowane. Można prościej: znajdźmy wysokość $h$ opuszczoną z $S$ na $BC$. Niech $E$ będzie punktem na $BC$ takim, że $SE \perp BC$. Wprowadźmy układ: $D=(0,0,0)$, $A=(4,0,0)$, $B=(4,4,0)$, $C=(0,4,0)$, $S=(0,0,3)$ (wtedy $DS$ na osi z). Wtedy $BC$: od $B=(4,4,0)$ do $C=(0,4,0)$. Parametryzacja: $X=(t,4,0)$, $t \in [0,4]$. Wektor $\overrightarrow{SX} = (t,4,-3)$. Musi być prostopadły do $BC$, czyli do wektora $\overrightarrow{BC} = (-4,0,0)$. Iloczyn skalarny: $\overrightarrow{SX} \cdot \overrightarrow{BC} = t \cdot (-4) + 4\cdot 0 + (-3)\cdot 0 = -4t = 0 \Rightarrow t=0$. Zatem $E = (0,4,0) = C$. Czyli $E=C$, więc $SE = SC = 5$. Ale $SC$ nie jest prostopadła do $BC$, bo iloczyn skalarny $\overrightarrow{SC} \cdot \overrightarrow{BC} = (0-0,4-0,0-3) \cdot (-4,0,0) = (0,4,-3) \cdot (-4,0,0) = 0 \cdot (-4) + 4\cdot 0 + (-3)\cdot 0 = 0$. Jest prostopadły! Bo $\overrightarrow{SC} = (0,4,-3)$, $\overrightarrow{BC} = (-4,0,0)$, iloczyn skalarny: $0\cdot(-4)+4\cdot0+(-3)\cdot0=0$. Zatem $SC \perp BC$. Więc wysokość $h = SC = 5$. Pole trójkąta $BCS$: $P = \frac{1}{2} \cdot BC \cdot h = \frac{1}{2} \cdot 4 \cdot 5 = 10$. Odpowiedź B.

Wcześniejsze wątpliwości rozwiane: $SC$ jest prostopadła do $BC$, bo $\overrightarrow{SC} \cdot \overrightarrow{BC} = 0$. Sprawdźmy geometrycznie: w podstawie $DC \perp BC$, a $DS$ jest prostopadła do podstawy, więc $SC$ jest nachylona, ale czy prostopadła do $BC$? Tak, ponieważ $BC$ jest prostopadła do płaszczyzny $SDC$ (bo $BC \perp DC$ i $BC \perp DS$? $DS$ jest prostopadła do podstawy, więc $DS \perp BC$). Zatem $BC$ jest prostopadła do dwóch nierównoległych prostych $DC$ i $DS$ płaszczyzny $SDC$, więc $BC \perp$ płaszczyzny $SDC$, a więc $BC \perp SC$. Zatem $SC$ jest wysokością trójkąta $BCS$ opuszczoną z $S$ na $BC$. Pole: $\frac{1}{2} \cdot 4 \cdot 5 = 10$.

‹ Poprzednie zadanieNastępne zadanie ›

Cały arkusz: Matura podstawowa 2019 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura podstawowa