Dwusieczna kąta ostrego $ABC$ przecina przyprostokątną $AC$ trójkąta prostokątnego $ABC$ w punkcie $D$.

Udowodnij, że jeżeli $|AD|=|BD|$, to $|CD|=\frac{1}{2}|BD|$.
Matura podstawowa · 2017 · Czerwiec · planimetria · 2 punkty
Dwusieczna kąta ostrego $ABC$ przecina przyprostokątną $AC$ trójkąta prostokątnego $ABC$ w punkcie $D$.

Udowodnij, że jeżeli $|AD|=|BD|$, to $|CD|=\frac{1}{2}|BD|$.
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Z treści zadania: trójkąt ABC jest prostokątny, kąt przy wierzchołku B jest ostry, dwusieczna kąta ABC przecina przyprostokątną AC w punkcie D, oraz dane jest |AD| = |BD|.
Oznaczmy: kąt ABC = 2α, zatem dwusieczna dzieli go na dwa kąty o mierze α każdy. Ponieważ trójkąt ABC jest prostokątny, to kąt przy wierzchołku A (kąt BAC) jest równy 90° – 2α.
Rozpatrzmy trójkąt ABD: wiemy, że |AD| = |BD|, więc jest to trójkąt równoramienny o ramionach AD i BD. Zatem kąty przy podstawie AB są równe: kąt DAB = kąt DBA. Kąt DAB to kąt przy wierzchołku A w trójkącie ABC, czyli 90° – 2α. Stąd kąt DBA = 90° – 2α.
Zauważmy, że kąt DBA jest częścią kąta ABC, który ma miarę 2α. Zatem kąt DBC = kąt ABC – kąt DBA = 2α – (90° – 2α) = 4α – 90°.
Teraz rozpatrzmy trójkąt BCD. W nim kąt przy wierzchołku D to kąt BDC. Z sumy kątów w trójkącie ABD: kąt ADB = 180° – 2·(90° – 2α) = 180° – 180° + 4α = 4α. Kąty ADB i BDC są przyległe, więc kąt BDC = 180° – kąt ADB = 180° – 4α.
W trójkącie BCD znamy już dwa kąty: kąt DBC = 4α – 90° oraz kąt BDC = 180° – 4α. Zatem trzeci kąt, czyli kąt BCD, wynosi 180° – (4α – 90°) – (180° – 4α) = 180° – 4α + 90° – 180° + 4α = 90°.
Otrzymaliśmy, że kąt BCD = 90°, czyli trójkąt BCD jest prostokątny przy wierzchołku C. W trójkącie prostokątnym BCD przeciwprostokątną jest BD. Zatem |CD| = |BD|·sin( kąt DBC ). Ale kąt DBC = 4α – 90°.
Z trójkąta ABD: kąt DBA = 90° – 2α, więc sin( kąt DBA ) = sin(90° – 2α) = cos 2α. W trójkącie ABD z twierdzenia sinusów: |BD|/sin( kąt DAB ) = |AB|/sin( kąt ADB ), ale nie jest to potrzebne.
Zauważmy, że w trójkącie ABC: kąt przy B wynosi 2α, więc sin(2α) = |AC|/|AB| itd. Można też skorzystać z własności dwusiecznej: w trójkącie ABC dwusieczna kąta B dzieli bok AC w stosunku |AD|/|DC| = |AB|/|BC|. Ale |AD| = |BD|, więc |BD|/|DC| = |AB|/|BC|.
W trójkącie prostokątnym BCD: |CD| = |BD|·sin( kąt DBC ). Wyznaczmy sin( kąt DBC ). kąt DBC = 4α – 90°, więc sin(4α – 90°) = –cos(4α) lub sin(90° – 4α) = cos(4α) z odpowiednim znakiem. Ponieważ kąt α jest ostry (bo 2α jest kątem ostrym), to 4α może być większe niż 90°, ale to nie zmienia wartości sinusa. Możemy jednak uniknąć trygonometrii.
Zauważmy, że trójkąt BCD jest prostokątny przy C, więc |CD| = |BD|·cos( kąt BDC )? Nie, raczej |CD| = |BD|·cos( kąt DBC )? W trójkącie prostokątnym przy C: przeciwprostokątną jest BD, więc |CD| = |BD|·cos( kąt BDC )? Sprawdźmy: cos( kąt BDC ) = cos(180° – 4α) = –cos(4α). To nie prowadzi prosto do wyniku.
Rozwiążmy inaczej: skoro trójkąt BCD jest prostokątny, to z twierdzenia Pitagorasa: |BD|² = |BC|² + |CD|². Ale nie znamy |BC|.
Wykorzystajmy własność dwusiecznej: w trójkącie ABC dwusieczna BD dzieli bok AC na odcinki AD i DC tak, że AD/DC = AB/BC. Ponieważ AD = BD, to BD/DC = AB/BC.
W trójkącie prostokątnym ABC: tg(2α) = AC/BC? Nie, tg(2α) = przeciwprostokątna? W trójkącie ABC: przyprostokątne to AB i BC, przeciwprostokątna AC? Nie, trójkąt jest prostokątny przy B? Z treści: 'Dwusieczna kąta ostrego ABC przecina przyprostokątną AC trójkąta prostokątnego ABC'. Zatem kąt prosty jest przy wierzchołku B? Zwykle oznaczenia: w trójkącie prostokątnym ABC kąt prosty jest przy wierzchołku C lub przy B. Jeśli dwusieczna kąta ostrego ABC przecina przyprostokątną AC, to oznacza, że przyprostokątne to AB i BC, a przeciwprostokątna to AC. Zatem kąt prosty jest przy wierzchołku B. Faktycznie: kąt ABC jest ostry, więc nie może być prosty. Kąt prosty musi być przy wierzchołku A lub C. Skoro przyprostokątną jest AC, to oznacza, że kąt prosty jest przy wierzchołku B? Nie, przyprostokątne leżą przy kącie prostym. Jeśli trójkąt jest prostokątny i nazywa się ABC, to zwykle litera A, B lub C oznacza wierzchołek kąta prostego. Tutaj nie jest to podane, ale z kontekstu: dwusieczna kąta ostrego ABC – jeśli kąt ABC jest ostry, to nie jest prosty. Zatem kąt prosty jest przy wierzchołku A lub C. Skoro przyprostokątną jest AC, to oznacza, że AC jest jednym z boków przy kącie prostym. Czyli kąt prosty jest przy wierzchołku A lub C. Załóżmy, że kąt prosty jest przy wierzchołku A. Wtedy przyprostokątne to AB i AC, a przeciwprostokątna to BC. Ale wtedy dwusieczna kąta ABC przecina przyprostokątną AC? To możliwe. W takim układzie: trójkąt ABC prostokątny przy A, kąt ABC ostry, dwusieczna kąta ABC przecina przyprostokątną AC w punkcie D. Wtedy |AD| = |BD|. To jest spójne.
Przyjmijmy zatem: trójkąt ABC prostokątny przy A, więc kąt BAC = 90°. Kąt ABC = 2α (ostry). Dwusieczna kąta ABC przecina AC w D. Wtedy kąty ABD = DBC = α.
W trójkącie ABD: |AD| = |BD|, więc kąty przy podstawie AB są równe: kąt DAB = kąt DBA. Kąt DAB to kąt przy A w trójkącie ABD, ale w całym trójkącie ABC kąt przy A to 90°, więc kąt DAB = 90°? Uwaga: punkt D leży na AC, więc kąt DAB to kąt między AD i AB. Ponieważ AC to przyprostokątna, a AB to druga przyprostokątna, to kąt między nimi to 90°. Zatem kąt DAB = 90°. Jeśli tak, to w trójkącie ABD kąt przy wierzchołku A wynosi 90°, a ponieważ |AD| = |BD|, to trójkąt ABD jest równoramienny z kątem prostym przy A. Wtedy kąty przy podstawie AB wynoszą po 45°. Stąd kąt DBA = 45°. Ale kąt DBA to część kąta ABC, który jest podzielony dwusieczną na dwa kąty α. Zatem α = 45°, więc kąt ABC = 90°. To by oznaczało, że kąt ABC jest prosty, co jest sprzeczne z założeniem, że jest ostry. Zatem założenie, że kąt prosty jest przy A, prowadzi do sprzeczności.
Zatem kąt prosty nie może być przy A. Sprawdźmy przy C. Jeśli trójkąt ABC jest prostokątny przy C, to kąt ACB = 90°. Wtedy przyprostokątne to AC i BC, przeciwprostokątna to AB. Dwusieczna kąta ostrego ABC przecina przyprostokątną AC. To jest możliwe. W tym układzie: kąt ABC ostry, dwusieczna BD przecina AC w D. Wtedy kąty ABD = DBC = α. W trójkącie ABD: |AD| = |BD|, więc kąty przy podstawie AB są równe: kąt DAB = kąt DBA = α? Nie, kąt DBA to α, więc kąt DAB też równa się α. Wtedy w trójkącie ABC: kąt przy A to kąt DAB (bo D leży na AC), czyli α. Kąt przy B to 2α. Suma kątów w trójkącie: α + 2α + 90° = 180°, stąd 3α = 90°, więc α = 30°. Zatem kąt ABC = 60°.
Teraz w trójkącie BCD: kąt przy B to kąt DBC = α = 30°. Kąt przy C to 90° (bo cały kąt ACB = 90°). Zatem kąt BDC = 180° – 90° – 30° = 60°.
W trójkącie ABD: |AD| = |BD|, kąty przy podstawie AB wynoszą α = 30°, więc kąt ADB = 180° – 2·30° = 120°.
Teraz z twierdzenia sinusów w trójkącie BCD: |CD|/sin(30°) = |BD|/sin(90°) = |BD|. Zatem |CD| = |BD|·sin(30°) = |BD|·(1/2). Czyli |CD| = (1/2)|BD|, co należało udowodnić.
Można też bez trygonometrii: w trójkącie 30°-60°-90° przeciwprostokątną jest BD, a przy kącie 30° leży CD, więc CD = BD/2.
Cały arkusz: Matura podstawowa 2017 · Czerwiec · wszystkie arkusze — matura podstawowa