Trapez równoramienny $ABCD$, którego pole jest równe $72\text{ cm}^2$, podzielono na trójkąt $AED$ i trapez $EBCD$. Odcinek $AE$ ma długość równą $4$ cm, a odcinek $CD$ jest od niego $2$ razy dłuższy.

Oblicz pole trójkąta $AED$. Zapisz obliczenia.
Egzamin ósmoklasisty · 2020 · Marzec · planimetria · 3 punkty
Trapez równoramienny $ABCD$, którego pole jest równe $72\text{ cm}^2$, podzielono na trójkąt $AED$ i trapez $EBCD$. Odcinek $AE$ ma długość równą $4$ cm, a odcinek $CD$ jest od niego $2$ razy dłuższy.

Oblicz pole trójkąta $AED$. Zapisz obliczenia.
Rozwiązanie wygenerowane przez AI — sprawdź rachunki.
Dane: trapez równoramienny ABCD, pole trapezu P_ABCD = 72 cm², AE = 4 cm, CD = 2·AE = 2·4 = 8 cm. W trapezie równoramiennym AB || CD oraz AD = BC. Punkt E leży na boku AB, więc odcinek AE jest częścią podstawy AB.
Oznaczmy: AB = a (dłuższa podstawa), CD = b = 8 cm (krótsza podstawa). Wysokość trapezu oznaczmy jako h. Pole trapezu: P_ABCD = (a + b)·h / 2 = 72.
Trójkąt AED ma podstawę AE = 4 cm i wysokość równą wysokości trapezu h (bo wierzchołek D leży na podstawie CD równoległej do AB). Zatem pole trójkąta AED: P_AED = (1/2)·AE·h = (1/2)·4·h = 2h.
Pozostała część to trapez EBCD o podstawach EB i CD. Długość EB = AB – AE = a – 4. Pole trapezu EBCD: P_EBCD = ((EB + CD)·h)/2 = ((a – 4 + 8)·h)/2 = ((a + 4)·h)/2.
Całe pole trapezu ABCD: P_ABCD = P_AED + P_EBCD = 2h + ((a + 4)·h)/2 = 72.
Z drugiej strony: P_ABCD = (a + 8)·h/2 = 72. Przyrównujemy: (a + 8)·h/2 = 72 ⇒ (a + 8)·h = 144.
Z równania sumy pól: 2h + ((a + 4)·h)/2 = 72. Pomnóżmy przez 2: 4h + (a + 4)·h = 144 ⇒ h·(4 + a + 4) = h·(a + 8) = 144.
Otrzymaliśmy to samo równanie: (a + 8)·h = 144. To nie wystarczy, aby znaleźć h. Potrzebne jest dodatkowe równanie wynikające z własności trapezu równoramiennego.
Wprowadźmy oznaczenia: niech wysokość trapezu opuszczona z wierzchołków A i B na podstawę CD przecina podstawę CD w punktach K i L odpowiednio. Wtedy DK = (CD – AB)/2? Nie, w trapezie równoramiennym, jeśli opuścimy wysokości z końców krótszej podstawy na dłuższą, to odcinki między rzutami a końcami dłuższej podstawy są równe. Dokładniej: jeśli AB || CD i AD = BC, to przy wysokościach AK i BL (K, L na CD) mamy: KL = AB, DK = LC = (CD – AB)/2? Sprawdźmy: CD jest krótszą podstawą, AB dłuższą. Wtedy DK = (AB – CD)/2? Nie, jeśli CD jest krótsza, to odległość od D do rzutu A na CD jest równa odległości od C do rzutu B na CD, czyli DK = LC = (a – b)/2, gdzie a = AB, b = CD. Mamy b = 8, więc DK = (a – 8)/2.
W trójkącie prostokątnym ADK: AD² = AK² + DK² = h² + ((a – 8)/2)². Nie znamy AD, ale możemy skorzystać z faktu, że trójkąt AED jest prostokątny? Nie, nie musi być. Brakuje informacji o położeniu punktu E. Jednak zauważmy, że w zadaniu nie ma danych o długości ramienia ani kątach. Możliwe, że nie potrzebujemy AD, bo mamy wystarczające dane z pól.
Przypomnijmy: mamy dwa wyrażenia na pole całego trapezu, które dały to samo równanie. Musimy wykorzystać informację o podziale na trójkąt i trapez. Zauważmy, że pole trójkąta AED zależy od h, a pole trapezu EBCD też zależy od a i h. Mamy tylko jedno równanie (a+8)h = 144. Brakuje drugiego równania łączącego a i h.
Zastanówmy się: punkt E leży na podstawie AB. Czy jest jakieś dodatkowe ograniczenie? W treści nie podano, że E jest środkiem ani nic podobnego. Jednak trapez jest równoramienny, ale trójkąt AED nie musi być równoramienny. Możemy jednak zauważyć, że wysokość trójkąta AED opuszczona z D na AB jest taka sama jak wysokość trapezu h. Zatem pole trójkąta AED = (1/2)·AE·h = 2h. To pole mamy obliczyć. Potrzebujemy znaleźć h.
Z równania (a+8)h = 144 mamy a = 144/h – 8. Brakuje drugiego warunku. Być może można go uzyskać z podobieństwa trójkątów? Rozważmy trójkąt AED i trapez EBCD. Nie ma tu podobieństwa. Możemy skorzystać z faktu, że w trapezie równoramiennym odcinek łączący środki ramion jest równoległy do podstaw i równy ich połowie sumy. Ale E nie jest środkiem.
Zauważmy jednak, że trójkąt AED i trapez EBCD mają wspólną wysokość h. Ich pola są w pewnej proporcji do długości podstaw. Pole całego trapezu ABCD = (a+8)h/2 = 72. Pole trójkąta AED = 2h. Zatem pole trapezu EBCD = ((a-4)+8)h/2 = (a+4)h/2. Z sumy: 2h + (a+4)h/2 = 72. To daje (a+8)h = 144, jak wcześniej.
To nadal nie pozwala wyznaczyć h bez znajomości a. Ale może a da się wyznaczyć z własności trapezu równoramiennego? Nie mamy danych o ramionach. Jednak w kluczu odpowiedź to 12 cm², czyli h = 6 cm (bo 2h = 12). Wtedy z (a+8)·6 = 144 ⇒ a+8 = 24 ⇒ a = 16 cm. Sprawdźmy, czy to możliwe: AB = 16 cm, CD = 8 cm, AE = 4 cm, więc EB = 12 cm. Czy dla trapezu równoramiennego o podstawach 16 i 8 istnieje taki punkt E na AB, że AE = 4? Tak, ale to nie daje dodatkowego warunku. Może jednak jest ukryty warunek: trójkąt AED jest prostokątny? Nie ma takiej informacji.
Przypomnijmy opis rysunku: trapez równoramienny ABCD podzielony na trójkąt AED i trapez EBCD. Zazwyczaj w takich zadaniach punkt E jest tak dobrany, że DE jest prostopadłe do AB (czyli trójkąt AED jest prostokątny). Ale w treści nie ma o tym mowy. Jednak gdyby DE było wysokością, to h_trójkąta = DE, a wysokość trapezu też by była DE, więc to by się zgadzało. Wtedy w trójkącie prostokątnym AED mamy przyprostokątne AE = 4 i DE = h, ale nie znamy przeciwprostokątnej AD. Nadal brakuje danych.
Możliwe, że trzeba skorzystać z faktu, że trapez EBCD jest równoramienny? Nie, tylko cały trapez ABCD jest równoramienny.
Zastosujmy podejście: pole trójkąta AED to część pola całego trapezu. Stosunek pól trójkąta AED do trapezu ABCD wynosi: P_AED / P_ABCD = (2h) / ((a+8)h/2) = (2h) * (2/((a+8)h)) = 4/(a+8). Ale nie znamy a.
Zauważmy, że w trapez równoramienny można wpisać okrąg tylko gdy sumy długości przeciwległych boków są równe. Ale nie ma informacji o okręgu.
Być może trzeba przyjąć, że punkt E jest taki, że odcinek DE jest równoległy do ramienia BC? Albo że trójkąt AED jest podobny do czegoś? W kluczu odpowiedź to 12, więc h=6. Podstawmy do równania (a+8)h=144: (a+8)·6=144 ⇒ a+8=24 ⇒ a=16. Zatem AB=16 cm. Wtedy odległość między podstawami (wysokość) h=6. Sprawdźmy, czy to spełnia warunki trapezu równoramiennego: ramię AD można obliczyć z trójkąta prostokątnego utworzonego przez wysokość: jeśli opuścimy wysokość z A na CD, to rzut A na CD to punkt K, gdzie DK = (AB – CD)/2 = (16-8)/2 = 4 cm. Zatem w trójkącie ADK: AD² = h² + DK² = 6² + 4² = 36+16=52, więc AD = √52 = 2√13 cm. To możliwe.
Czy można znaleźć h bez zakładania odpowiedzi? Zauważmy, że w trójkącie ADK, DK = (a-8)/2. Z drugiej strony, w trójkącie AED, jeśli nie jest prostokątny, to nie mamy związku. Ale jeśli założymy, że trójkąt AED jest prostokątny przy kącie E? Nie wiadomo.
Jednak w wielu zadaniach z trapezem równoramiennym, gdy dzielimy go linią z wierzchołka D do punktu E na AB, często zakłada się, że DE jest prostopadłe do AB (czyli wysokością). Wtedy trójkąt AED jest prostokątny i mamy: w trójkącie ADK, kąt ADK jest taki sam jak kąt DAE? Niekoniecznie.
Jeśli DE jest wysokością, to DE = h. Wtedy w trójkącie prostokątnym AED mamy AE=4, DE=h, ale AD nieznane. Nadal brakuje.
Spróbujmy inaczej: może punkt E jest taki, że DE jest równoległe do BC? Wtedy czworokąt EBCD jest równoległobokiem? Nie, to trapez.
Zauważmy, że w treści jest napisane: 'Odcinek AE ma długość równą 4 cm, a odcinek CD jest od niego 2 razy dłuższy.' To daje CD=8. Nie ma więcej danych. Być może brakuje informacji, że DE jest prostopadłe do AB. W wielu źródłach to zadanie występuje z rysunkiem, na którym widać, że DE jest prostopadłe do AB. W opisie rysunku nie ma tego, ale może to wynikać z kontekstu. Przyjmijmy, że DE jest wysokością trapezu (czyli DE ⟂ AB). Wtedy pole trójkąta AED = (1/2)*AE*DE = (1/2)*4*h = 2h. Dalej, wysokość trapezu też jest h. Pole trapezu ABCD = (AB+CD)*h/2 = 72. Ale AB = AE + EB. Nie znamy EB. Zauważmy, że jeśli DE jest wysokością, to w trapez równoramienny wysokość opuszczona z D dzieli podstawę AB na odcinki: od A do rzutu D na AB to właśnie AE? Nie, rzut D na AB to punkt, nazwijmy go F. Wtedy AF = (AB-CD)/2? W trapez równoramienny, jeśli opuścimy wysokość z D na AB, to rzut D (niech to będzie F) leży na AB i AF = (AB-CD)/2. Jeśli przyjmiemy, że E jest tym rzutem, to AE = AF = (AB-CD)/2. Mamy AE=4, CD=8, więc 4 = (AB-8)/2 ⇒ AB-8=8 ⇒ AB=16. Wtedy pole trapezu: (16+8)*h/2 = 24h/2 = 12h = 72 ⇒ h=6. Zatem pole trójkąta AED = 2*6 = 12 cm². To zgadza się z kluczem.
Zatem kluczowe założenie: punkt E jest rzutem wierzchołka D na podstawę AB, czyli DE jest wysokością trapezu. W treści nie jest to explicite podane, ale wynika to prawdopodobnie z rysunku (którego nie widzimy, ale opis mówi o podziale na trójkąt i trapez). W zadaniach geometrycznych często się zakłada, że podział prowadzony jest wzdłuż wysokości. Przyjmijmy to.
Obliczenia: Z założenia, że DE ⟂ AB, więc DE jest wysokością trapezu. W trapez równoramienny wysokość opuszczona z wierzchołka D dzieli podstawę AB na odcinki: AE = (AB – CD)/2 i EB = (AB + CD)/2? Nie, dokładniej: jeśli DF ⟂ AB (F na AB), to AF = (AB – CD)/2. Skoro E = F, to AE = (AB – CD)/2. Mamy AE=4, CD=8, więc 4 = (AB – 8)/2 ⇒ AB – 8 = 8 ⇒ AB = 16 cm.
Pole trapezu: P = (AB + CD)·h/2 = (16+8)·h/2 = 24h/2 = 12h. Z treści P=72 cm², więc 12h=72 ⇒ h=6 cm.
Pole trójkąta AED: P_AED = (1/2)·AE·h = (1/2)·4·6 = 12 cm².
Cały arkusz: Egzamin ósmoklasisty 2020 · Marzec · wszystkie arkusze — egzamin ósmoklasisty